Nieuw gemeentebestuur presenteert programma: Radicale breuk is nodig, maar geen lef om door te zetten!

Amsterdam heeft sinds enkele weken weer een nieuw stadsbestuur. Nou ja, nieuw is het niet echt: dezelfde partijen (GroenLinks en PvdA, nu samen met Pro en D66) blijven de stad besturen. Het programma 2026-2030 leest alsof er een totaal nieuwe aanpak komt – een radicale breuk met hun eigen beleid van de afgelopen jaren. Of zijn het radicale woorden voor oud beleid? Is het één grote groen-, zwart- en witwasserij?
Wij lazen voor AA het bestuursakkoord.
We zoomen vooral in op het woonhoofdstuk, voor ons het belangrijkste deel van het akkoord, en hadden hoop op wezenlijke verandering:

Wat had er in dit akkoord kunnen staan als radicale breuk met de afgelopen 10 jaar? 

Wat hadden wij er graag in gezien?

1. Sterke visie op een sociale stad, met nadruk op betaalbare huurwoningen voor de werkende klasse en huidige bewoners, in samenhang met voorzieningen en werk(gebieden).

2. Een gemeentelijk woningbedrijf om dit actief vorm te geven.

3. Actief grondbeleid, zodat de gemeente niet langer afhankelijk is van grondeigenaren en weer een sturende rol kan innemen.

4. Een superwethouder Woningbouw/Volkshuisvesting, en de afdeling Grond en Ontwikkeling (G&O) niet meer leidend.

5. Definitieve stop van de verkoop van sociale woningen!

6. Grote opgave van verouderd en verwaarloosd bezit van corporaties aanpakken als inhaalslag, met rijksgeld/stimuleringsfonds, om deze woningen na renovatie als lagehuurwoningen te verhuren en bewoners in de buurt te houden.

7. Verhouding 40/40/20 (nieuwbouw sociale huur, middenhuur en duur) uitbreiden voor meer grotere sociale huurwoningen en ook grotere middenhuurwoningen. Amsterdam heeft te veel dure woningen ten opzichte van het deel van de bevolking dat die kan betalen – dus daarmee kappen.

8. Een sociale visie op gebiedsontwikkeling/uitbreiding van de stad: de sociale-maatschappelijke opgave leidend.

Waar we blij van worden
(Citaten uit het Programma Akkoord staan cursief).

Positie huurders versterken
We versterken de positie van huurders. Stichting !Woon wordt financieel ondersteund en bewonerscommissies en huurdersverenigingen worden geholpen bij hun werk en de versterking van huurdersvertegenwoordiging. Zo wordt Vereniging Huurders Netwerk Amsterdam (www.hna.nl) komende jaren ondersteund vanuit het beleid, zodat zij zich onvermoeibaar kan inzetten voor alle huurders in de stad!

Meer ruimte voor wooncoöperaties
Binnen gebiedsontwikkeling wijzen we meer locaties aan voor collectieve woonvormen. Er komt een vast overleg met wooncoöperaties en we werken samen aan een agenda om hun positie en slagkracht te versterken.

Nieuwbouw niet meer heilig: niet alles hoeft meer te wijken voor nieuwe woningen
We maken samen met onze partners een Bouwagenda voor de komende 15 jaar. Daarin werken we naar een nieuw tijdperk waarin woonruimte centraal staat, niet alleen het aantal woningen. Woningbouw hoeft geen geld meer op te leveren voor de gemeentekas; we investeren extra in betaalbare woningen die voor marktpartijen en corporaties niet rendabel zijn.

Nieuwbouw was in alles leidend, de afgelopen 8 jaar – en helemaal de afgelopen 4 jaar. Alles moest daarvoor wijken: van volkstuinen tot sportparken, van bedrijfsterreinen tot woonwijken met laagbouw, inclusief veel vrije ruimte voor betaalbare initiatieven voor stadslandbouw, vrijplaatsen, cultuur en buurtactiviteiten. Is dat nu voorbij?

Dat lijkt er wel op als we lezen dat het aantal woningen niet meer centraal staat. En vooral als we zien dat Zita Pels (Pro) nu wethouder Woningbouw wordt, terwijl ze eerst wethouder Wonen was, met nauwelijks bevoegdheden. Dat zou een pittige verschuiving betekenen in zowel de gemeentepolitiek als in de machtsverhoudingen tussen D66 en Pro. Omdat voorlopig de nieuwbouwmachine nog doorrolt, vanwege alle lopende afspraken, zal het even duren voordat we dit gaan merken. En het opstellen van die nieuwe Bouwagenda zal ook tot pittige botsingen leiden. Maar er kan natuurlijk alvast wat zand in die machine gegooid worden.

Dakloosheid en opvang
We doen alles wat in onze macht ligt om dakloosheid te beëindigen en zorgen tot die tijd dat mensen zonder vast dak boven hun hoofd de juiste hulp krijgen. Daarbij hebben we speciale aandacht voor gezinnen: het is onacceptabel dat kinderen dakloos zijn.

Waar we niet zo blij van worden, ook al klinkt het mooi.

Het stoppen van de verkoop van sociale huurwoningen blijft de inzet.
We pleiten voor extra rijksmiddelen voor corporaties en onderzoeken of de gemeente zelf leningen kan verstrekken als alternatief financieringsinstrument. Dit klinkt mooi, maar zal betekenen dat de verkoop van sociale huurwoningen komende periode gewoon door blijft gaan.

De gemeente gaat weer akkoord wanneer corporaties sociale huurwoningen willen verkopen met het argument dat ze dat geld nodig hebben voor nieuwbouw. Daarmee accepteren ze dat in de praktijk grotere woningen (voor jonge gezinnen) en woningen op de begane grond (voor senioren) verdwijnen, terwijl ze schrijven juist voor jonge gezinnen en senioren op te komen. Corporaties verkochten in 2025 640 van dit soort woningen. Gewoon doorgaan met het verkopen van sociale huurwoningen in buurten met het laagste percentage, zoals Oud-Zuid en Oud-West?

Nieuwbouw van sociale huurwoningen met 3 kamers of meer is met de huidige financieringsregels niet of nauwelijks mogelijk. Heb dan minstens de moed om de verkoop van sociale huurwoningen met meer dan bijvoorbeeld 50 m² of op de begane grond te verbieden.

Actief grondbeleid?
We zetten vaker het voorkeursrecht in om grond aan te kopen en speculatie tegen te gaan. Ook andere vormen van actief grondbeleid worden onderzocht.
Dit zou een echte breuk zijn met de voorgaande bestuursperiode. In de vorige periode, met D66 aan het roer, werd de mogelijkheid van de gemeente om het Draka-terrein op het Hamerstraatgebied te verwerven (omdat het erfpachtcontract afliep) niet benut; de gemeente werkte mee aan een overdracht aan het Amerikaanse vastgoedbedrijf Hines, dat het vervolgens met enorme winst weer doorverkocht.
Of er een actief grondbeleid komt, blijft vaag: ze gaan het onderzoeken. Voorlopig houden de grondeigenaren (meestal vastgoedbedrijven) dus het initiatief in wat en wanneer er gebouwd wordt. Dan haalt het nieuwe gemeentebestuur bij voorbaat hun belofte onderuit om “de regie terug te pakken en onze woningen te beschermen tegen de grillen van de markt”.

Voorlopig houden de grondeigenaren (meestal vastgoedbedrijven) het initiatief in wat en wanneer er gebouwd wordt.

Wat er nog meer opvalt aan het coalitieakkoord.

Thuis in de stad?
Het eerste en grootste hoofdstuk uit het akkoord heet Thuis in de Stad.
De wooncrisis in Amsterdam zit diep en treft heel veel mensen. Het nieuwe stadsbestuur gaat daar wat aan doen, schrijven ze. De openingszin uit de samenvatting van het akkoord:
Iedereen moet kunnen wonen in een betaalbare, passende woning, in buurten met goede voorzieningen en gelijke kansen.
Amsterdam wil de regie terugpakken en zorgen dat onze woningen en onze bewoners worden beschermd tegen de grillen van de markt.
Met een lijstje “Dit gaan we doen” wordt vervolgens aangegeven hoe dat terugpakken gaat gebeuren:

• 20.000 woningen (met name studenten- en middeldure huurwoningen) gaan gecontroleerd worden om te kijken of de huisbaas niet een te hoge huur vraagt.
• Handhaven dat particuliere eigenaren van sociale en middendure huurwoningen wel met een woonvergunning verhuren.
• Versterking van de positie van huurders: bewonerscommissies en huurdersverenigingen worden geholpen.
• Aanpassingen van de voorrangsregels voor de toewijzing van sociale huurwoningen en middeldure huurwoningen.

Grotendeels niets nieuws; het gebeurt al, wellicht komende periode wat meer. Van terugpakken blijkt geen sprake. Controleren en handhaven is nuttig, maar is niets anders dan het laten functioneren van de bestaande regels. Vervelend voor louche verhuurders, maar dat had natuurlijk al veel eerder moeten gebeuren.
Onze constatering: uit deze maatregelen blijkt geen radicale breuk.

Daarnaast wordt een grote inzet aangekondigd op de doorstroming van ouderen naar een kleinere woning.

Nu wordt het interessant
Beschreven wordt dat er iets fundamenteels fout zit bij de nieuwbouw van de laatste jaren:
(….) Stimuleert het systeem vooral de bouw van kleinere woningen, terwijl er niet altijd genoeg ruimte is voor een complete stad met goede voorzieningen. Daardoor delven woningen voor ouderen, betaalbare grotere gezinswoningen, driekamerappartementen in de middenhuur en studentenhuizen met gedeelde voorzieningen het onderspit. Terwijl juist het bouwen van bijvoorbeeld seniorenwoningen...

Tot nu toe ging de gemeente mee in dit systeem en had alleen oog voor de aantallen woningen; de rest (veel te klein, veel te duur, vooral voor mensen van buiten de stad, zonder voorzieningen, etc.) deed er niet toe. Projectontwikkelaars en beleggers stonden in de rij om in Amsterdam te bouwen; hier haal je de hoogste rendementen.

Die tijd is nu voorbij? Het aantal woningen niet meer heilig? Gaat de gemeente nu hard sturen op grotere sociale huurwoningen, seniorenwoningen, goede voorzieningen?

Affordable Cities 
“De wooncrisis speelt niet alleen in Amsterdam. Daarom starten we samen met steden wereldwijd een “affordable cities collective” om kennis over betaalbare huisvesting uit te wisselen”. 

Rafelranden
De rafelranden geven onze stad karakter. We blijven aandacht hebben voor de balans tussen de groei van de stad en het behoud van deze rafelranden. Waar mogelijk proberen we de toegankelijkheid van deze rafelranden voor bewoners te vergroten  (in het hoofdstuk Ruimtelijke Ordening).

Geen hogere lasten voor eigenaar-bewoners
De coalitie kiest er in deze bestuursperiode voor om de OZB en de afvalstoffenheffing niet te verhogen. (uit hoofdstuk Lasten)
Alleen huiseigenaren betalen Onroerende Zaakbelasting (OZB), huurders niet. Terwijl eigenaren profiteren van het duurder worden van Amsterdam en Amsterdam honderden miljoenen gaat bezuinigen, hoeven zij dus niets extra te betalen. Een absurd cadeautje voor de rijken. Alhoewel natuurlijk niet elke huiseigenaar rijk is; arme huiseigenaren zou je moeten ontzien.

De woningmarkt zorgt voor grote woonongelijkheid in de stad. Het verschil in positie tussen kopers en huurders is enorm en neemt nog steeds toe. Wij vinden het onbegrijpelijk dat er geen financiële maatregelen worden genomen om deze ongelijkheid af te remmen, of gewoon te stoppen.

Tot slot: Over 4 jaar weer een bittere smaak of... echte verbeteringen?
Als je het leest, ziet het er her en der mooi uit; zo mooi dat je het bijna niet kunt geloven.
Maar het geeft ook een bittere smaak: dit werd ook 4 en 8 jaar geleden min of meer beloofd, en ondertussen zijn we als stad steeds minder sociaal, duurder, exclusiever geworden.
Hoe kun je met droge ogen schrijven:
Amsterdam is van ons allemaal. Van de mensen die hier geboren zijn en van de mensen die hier hun toekomst hebben gevonden. (Allereerste zin van het akkoord)?
Terwijl de stad verder verkocht wordt aan projectontwikkelaars en internationale beleggers. En “de mensen die hier geboren zijn en die hier hun toekomst hebben gevonden” de stad moeten verlaten, omdat die te duur is geworden en geen betaalbare woonruimte biedt.

Toch klinkt de noodzaak van een radicaal andere aanpak uit de tekst van de inleiding:
Voor veel Amsterdammers voelt de stad niet meer vanzelfsprekend als thuis. De woningnood is hoog, voorzieningen staan onder druk. Leraren, agenten, zorgmedewerkers, ondernemers en jonge gezinnen vragen zich af of er in Amsterdam nog plek voor hen is. Te vaak bepalen inkomen of achtergrond hoeveel kansen iemand krijgt. Daarom kiezen wij voor een Amsterdam dat een thuis biedt aan iedereen. Een stad waar wonen betaalbaar is.
Prachtige woorden, en bij vlagen is het een mooi programma. Maar wat het nieuwe bestuur concreet gaat doen, is heel erg mager, stelt weinig voor. Men erkent dat een radicale breuk met het vorige beleid en met de marktdominantie nodig is. Maar het ontbreekt aan lef om daar harde consequenties uit te trekken.

De kans dat de stad met dit bestuur de komende jaren nog onbetaalbaarder wordt, nog asocialer, nog exclusiever, is daarmee helaas erg groot. De stad moet weer sociaal worden, moet weer van de inwoners worden. Bewoners zullen het zelf moeten doen: actief worden, boos worden, zich organiseren, in verzet komen, veranderingen afdwingen, de stad terugpakken uit de heersende rendementsklauwen van de markt.

Er is een nieuw Woonprotest in de maak. Check de socials.
Sluit je aan en ga met ons de straat op, komende 10 oktober.

Lees het volledige coalitieakkoord hier.