Article index
Latest articles
Issue #018 Published: 20-06-2018 // Written by: Stella Legioen
GESCHWISTER Voor Hannah van Binsbergen
Het einde van de wereld gaat niet over één nacht vuur. We fietsen langs brandende barricades over gebroken glas en stenen en krijgen, god zij met ons, geen lekke banden. We lenen onze bivakmutsen uit aan broeders en zusters van de nacht. U vraagt me wat vakantie is? Hamburg, 2017. Een meisje met opgetekende wenkbrauwen sloopt met opgeheven vuistje de sigarettenautomaat van naast de Rote Flora. Een jong koppel gooit een blusdeken over hun ontlaakte kliko. Mijn vrienden in het zwart gooien gestolen champagneflessen naar de agenten en we duiken voor een stenenregen, er waait traangaas en ik moet huilen van, wat, geluk? Een zwarte handschoen in het donker. Ogen van onder een balaclava. Ik hoor sirenes en maar één ding: ik ben er, Mokum. Niemand hier geeft om zijn eigen geluk. Wie valt krijgt vijf handen toegereikt, en wie tussen onze armen doorglipt wordt in een politiebusje gegooid en verteld: “Jij en wij hebben twee dingen gemeen: we dragen zwart en plegen geweld.” Blote vuisten volgen. Het beurse lichaam afgedankt. Maar ik moet niet te zwaarmoedig worden want dan haakt u, lieve lezer, wellicht af. Mitch is dood, Peike zit, smeris gaat vrijuit, maar wat kunnen we er nog aan doen. De jaren zestig zijn voorbij en niemand heeft nog zin om MP5’s af te gaan stoffen. Ze noemen mij Ulrike want ik schop wel eens tegen een steen. Ulrike met haar typemachine. Ik neem u niets kwalijk ook. Verzet is een verroestte term. We zitten thuis aan de keukentafel. Je schenkt wijn in en ik schrijf dit gedicht. Mijn kat klimt op mijn schouders en geeft mijn hoofd een kopje. Als ik goed luister hoor ik helicopters circuleren. Die doen me altijd even denken aan het Schanzenviertel. “Wat denk jij lieverd, wachten we op de apocalyps of breken we nu alvast de wereld af?” Je weet het niet. Zet je koptelefoon op. Luistert naar Rio Reiser, die zingt: “Der Traum ist aus. Aber ich werde alles geben, daß er Wirklichkeit wird.” Stella Legioen (1994, Zeeland) is een roodgelippenstifte relschopper. Ze schreef op jonge leeftijd al poëzie maar verruilde die mettertijd voor politiek radicalisme. Zoals dat gaat binnen de noodwendigheid verwelkomde ze de poëzie laatst terug in haar kast vol kunst en kunde. Van beroep is zij grafisch ontwerper, als dilettantisme zingt ze liederen van Schubert, maar haar roeping is de barricade.
Issue #018 Published: 18-06-2018 // Written by: Jasper Coppes
The Seasons alter
How to Save Our Planet in Six Acts by Philip Kitcher & Evelyn Fox Keller Book review by Jasper Coppes  ACT  SEVEN ANOTHER SEASON? In the studio Noon. Storm rages in the North of Amsterdam. It is the 14th of April 2018 and the winter seems to have extended far into spring. Rain pours down on the streets like in a movie-set, in an almost exaggerated manner. It splashes on the Perspex skylight of a studio building, amplifying the rainfall to biblical proportions. Inside the studio three artists/writers/designers are at work with their headphones on, their eyes plugged to the computer screen. Joe, one of the studio’s inhabitants, decides to make lunch. As he rummages about in the kitchen, Jo, his studio-mate takes off her headphones and strikes up a conversation. They haven’t spoken a word since she came in earlier this morning.  Jo: What a weather today huh? Joe: Sorry?!  Jo: I said… (louder) What a weather today?! Joe: (louder) Ah ok… yeah… it’s bloody raging out there! You were lucky to get in before it started! I thought spring was finally arriving. But it seems the seasons are all completely messed up.  Jo: Oh well, yes… We all know the climate is changing. In itself it has almost become a boring subject. Next summer will be wetter… blablabla… It’s no use complaining about the weather, as a Norwegian friend of mine always likes to say.  Joe: I’m not sure if I agree. I love complaining. It’s part of the culture I grew up in.   Jo: (jokingly) Yes I know, you guys love the good old whining. But are you going to do something about it, or what?  Joe: About what, for God’s sake? About the weather?  Jo: Yes, the weather.  Joe: Well, that I have to give to your Norwegian friend: I cannot change the weather. The weather is what it is. That’s why we complain about it. If I could change it, there would be no reason to complain. Other people might be able to change it, but not me.  Jo: Wow, your more old-fashioned than I thought! You should read this book I’ve recently read (points to a white-red book on her table). It’s really brilliant. It will change your mind… About the weather – and about many things, in fact.  Joe: (sceptical) So… tell me more?  Jo: Well… it’s like a socratic dialogue – like the ones we sometimes organise in our studio. But in the book the conversation is between two people: Joe, a sceptical man like you and Jo, a passionate female climate activist. A bit like me (puts on a big smile, teasingly) In each chapter both of them become different persons. The only things that stay the same are their names. So in a way, Jo and Joe could be anyone. They could be you and me…  Joe: (even more sceptical) ha-ha-ha Very funny. Are you serious? They’re actually called Jo and Joe?  Jo: Yes, so… in fact they really could be you and me… having a conversation about climate change. If we would follow the structure of the book, we could now be writing the seventh chapter, the one following six previous chapters in which each time another Jo tries to convince you about the urgency of climate change. It’s really well set up… The first conversation is still a bit general – between two lovers sipping wine as they discuss different points of view - but with each chapter the conversations become more concentrated and more specific. And they include really interesting facts that lead to more constructive dialogues.  Joe: Like what? Can you give and example? Jo: Well… one part, where I really got sucked into the dialogue, was with a Jo from Nigeria who tries to convince a Western philanthropic entrepreneur to become more radical in his approach. You know, it’s the kind of organisation that pops-up all the time: companies that invest in small businesses in poor countries with the idea that they are helping people there. But they’re actually pushing them behind on the green energy revolution that needs to happen on a global scale. And to make things worse, we in the west still remain ahead of the game – we still let others do our dirty work. Which basically means that we’re letting other, less prosperous people pay for the global warming that our affluent countries generated. We profited from the industries that racked the world. So we should be the ones to pay.   Joe: Sounds complicated. Jo: Well, you know, it just shows how much climate injustice and what we can do about it is interwoven with social injustice. One does not exist without the other. You should really read the book!  Joe: Ok, it does sound interesting. But isn’t all this talking exactly what’s keeping us from taking action? All these interesting opinions? All this speculating?  Jo:No! It’s quite the opposite! The problem is that we don’t talk, and that keeps us from seeing what the actual obstacles are that block our ability to change our situation. The brilliant thing about this book is that you get all the facts, not in complicated scientific talk, but in the form of a dialogue between people with whom you can identify. It’s really amazing how much it pulls you into the discussion. As if you’re having these conversations yourself.  Joe: I’m getting curious… who did you say it was written by? Can we trust that the authors are correct about the perspectives that they put forward?  Jo: The authors of the book are both professors in Philosophy. One at Colombia University, the other at MIT. I’m not sure what that says about their reliability. But the book offers a complete index at the end with all the scientific references, so you can explore these for yourself, and have a properly informed discussion about them with others. That’s the whole idea, that we continue the conversation…  Joe: But don’t the writers of the book have a biased perspective themselves as well? What does a discussion that started in America have to do with us in Amsterdam?  Jo: In a way, yes, you’re right. The authors are American and the need for this discussion over there is every high. But the climate crisis is going to affect us all, especially in the Netherlands where we are with so many people, living so close to the sea. And… you know… remember the lawsuit that’s just been filed against Shell? That just shows to which degree the Netherlands is invested in businesses that damage the planet at large. The book does a great job at making you aware of the international perspective. Different cultures and nationalities come together. Jo argues for an immediate worldwide campaign to reduce the effects of global warming. And she emphasises that different nations should work together to establish a plan of action.  Joe: (rolling his eyes) Sounds like sci-fi to me. If you look at what’s happening today, we’re pretty far off from any constructive dialogue – not even between people in the neighbourhood, let alone between politicians of different nations.  Jo: But the conversation has to start somewhere, right? Joe: (hesitant) Maybe…  Jo: Do you remember that book you recommended me the other day? ‘Confabulations’ by the late John Berger? One of your favourite authors right? Very articulate and original thinker, you said. Well, he ends his book with the sentence ‘We will learn to wait in solidarity. Just as we will continue indefinitely to praise, to swear and to curse in every language we know.’ That’s exactly where ‘The Seasons Alter’ takes off, to continue the waiting and the praising and cursing we do into a direction that’s much more hands-on. We need to know exactly what our motivations are for not taking action, or doing only a little bit, or taking action in an unproductive way. We need to have a map of the whole spectrum of issues around climate justice, and it needs to be a detailed map; showing roads on which we can get together. What questions can we ask each other? What questions do we need to ask ourselves? The only way to find out is by talking about what we think, what we imagine, what we believe to be true. And to express how we feel. With a changing environment comes a change of our emotional landscape. Sharing that internal landscape might actually be the only way forward as the seasons are already starting to turn! Just read the book and then we’ll talk again…
Issue #018 Published: 16-06-2018 // Written by: Florian Cramer
# Leaving Facebook for good - or just for virtue signaling?
Thanks to the Cambridge Analytica scandal and popular political tv comedian Arjen Lubach, Dutch people are now on the forefront of breaking up with Facebook. On April 16th, activists of the _Facebook Liberation Army_ organized a Facebook break-up party in Amsterdam, their second after 2015, rehashing Dutch WWII resistance rhetoric to call upon people to join its ranks.  No doubt that Facebook deserves this. In a recent _Volkskrant_ article, a former worker for the company whose (minimum-wage) job it was to delete offensive content, blew the whistle on Facebook’s irresponsible policies towards its members and staff. Among others, he disclosed that the Netherlands are Europe’s capital of online racism and hate, and that company policies had prohibited him from doing something about death threats against activists like Sylvana Simons.  But Facebook is structurally no different from other Internet giants such as Google, Amazon and Microsoft. Spying on and selling out its users is the way the industry works. (User tracking tends to be even worse on news media websites than on the social networks.) It makes no sense to single out Facebook and Cambridge Analytica when, figuratively speaking, the whole Internet is Cambridge Analytica. Leaving Facebook for another mainstream social network is like ditching one’s Volkswagen after the Diesel scandal in favor of another manufacturer’s diesel or gasoline car. Leaving Facebook, but staying on commercial social media (including Facebook-owned Whatsapp and Instagram) is thus simply ridiculous.  Just as the alternative to a Volkswagen is not another car, but a bike and public transport, meaningful alternatives to Facebook and the corporate social media do exist. Diaspora is a non-commercial, decentralized, Open Source social network that provides the functionality of Facebook (still without events and groups, but with much better support for longer text postings and a less distracting user interface). It works surprisingly well - but only lacks a critical mass of users. Mastodon is a non-commercial, decentralized, Open Source social network meant to replace and even improve on Twitter, because it has well-designed functions for self-organized communities and against hate speech trolling. On top of that, both these networks are ad-free and don’t use opaque algorithms to filter people’s feeds. Such alternatives should be better promoted, with honest explanations of their pros and cons vis-a-vis Facebook, Twitter & company. Running decentral servers for Diaspora (called “pods”) and Mastodon (called “instances”) could be a worthy project for a renewed digital community media activism in a city that, more than twenty years ago, had been the pioneer of self-organized social media with _De Digitale Stad_ Amsterdam.  But even if that should happen, it will not solve the Cambridge Analytica problem: If everyone used Open Source networks or returned to blogging and homepages, their public content can and will still be data-mined by third parties. The deeper issue is therefore political: existing privacy legislation isn’t enforced, and (just like bank managers before and after 2008) Silicon Valley managers don’t end up in the prisons where they belong. Conversely among users, there needs to be more critical awareness that one should never post anything personal or private online which one wouldn’t also share on a public medium. Without thinking through these issues, the current Facebook farewell activism will likely end up being just as ineffective as the Post-Snowden crypto activism of the last few years and Linux install parties before that. Facebook-quitters will likely rejoin the network after a hiatus, if they haven’t stayed on Whatsapp and Instagram anyway. With too much symbolic campaigning and virtue signaling, the current Anti-Facebook wave is doomed to remain a storm in the teapot. Florian Cramer is a reader in 21st century visual culture at Willem de Kooning Academy Rotterdam and member of the core team of Rotterdam BIJ1.  
Issue #018 Published: 31-05-2018 // Written by: Rob Talin
City Memento: Silosofie
Every issue of AA we will try to highlight a squat of Amsterdam. A lot of these places are now part of history, but they’ve contributed to what Amsterdam is. We speak to free spirits that have lived, worked or performed in these places and try to give you a feeling of what the place and its members were about. There are specific spaces in the city that are especially worth to remember. Spaces that have been evicted, closed and gradually disappeared from our memory in the past few years. Silo of Amsterdam is one of them. Silo used to be an enormous space hosting a very active squat on a prime spot on the shore of the river IJ facing the harbour of the Old Houthaven district. It’s initially been used for different purposes, but mainly as a grain silo for the city. In the 1980s the silo ceased its old functions. Shorlty after, it got squatted and became an independent venue attracting galleries, music studios and huge self-organized events. It became a a multi-functional space and one of the cultural landmarks of the city for over 10 years. It avoided demolition after being restored by the squatters and got listed as a ‘national monument’ in 1996. However, those living in Silo got evicted eventually at the end of the 1990s. Today, there is nothing about the building that would hint at its squatting heritage. It hosts luxurious apartments let by real estate agencies. Rob interviewed Maik, a former Silo inhabitant, about what it meant to be part of the Silo movement during its golden days.  Can you tell me a bit the story of Silo and the background of this period in Amsterdam? The atmosphere was very free in the 90s in Amsterdam, compared to the ‘80s which were way more violent years with evictions and the riots happening. Silo was much more focused on saving the building to create a safe space for art  culture and improvised architecture, than it was on being a hardcore political squat. We were much more interested in constructing new things, making alternative plans and finding ways of financing them. Maybe that’s also why we eventually lost the building, i.e., because we didn’t have a barricades spirit.  Those were different times: the 1980s were the height of violent squatting, no-future and punk movements, after which came the happy 1990s where people were more into constructing things, while the squats in the city centre were mostly gone. People who used to live in these squats had moved to the IJ-riverside, to places like Westerdoksdijk, Vrieshuis Amerika, Pakhuis Wilhelmina and indeed, to Silo. Silo represented maximum freedom in maximum space when it got squatted in 1989. It was an incredible building to be in, constructed as it was like a machine; not made for humans to live but for storing and pumping grain around. So it was very solid and totally soundproof.  Making it inhabitable took an enormous effort. There was lots of dust, rats, old machines and metal everywhere and we were only a small group of people. Then we started collecting material the city provided us with for free: stuff from containers, steel and wood. We were recycling materials from the inside as well: pipes, machineries, thick walls, all used to build improvised recycle houses and workshops. My flat was on the 9th floor and, of course, there was no elevator. Can you imagine? Eventually, there were about 40 flats and a total of one 150 people involved. Plus there was a massive basement used for huge parties and exhibitions. We started a gallery, a restaurant, an organic bakery, a music space, ateliers, studio’s and a radio station. It needed to be pretty well organized so there was a fairly strict policy for people who wanted to get in: you really had to contribute to the collective. At the time, I was completely new to Amsterdam, coming from Rotterdam, and Silo looked like a surreal dream and a community that I absolutely wanted to be a part of. It was open to the public 3-4 days a week at least and the events were most of the time SOLD OUT. In retrospective, Silo in the 1990s was an unintended trendsetter for today’s urban lifestyle: eating organic, veganism, recycling, DIY, partying and independent culture. Back then, we called this lifestyle Silosofie. How did it get then evicted at the end of the decade? In 1995 we heard that the city council and many influential politicians wanted to redevelop Silo into luxurious apartments. We were living there for 7 years more than and felt that we saved the building back in 1992, so we started talking to architects, city planners and a housing corporation to propose and finance our own alternative plan for development. Eventually, though, the Rabobank investors put so much pressure on the alderman that he went with the banks and the investors.  There was one last big party on new year’s eve and thousands of people joined. Then the council didn’t want to wait any longer. In January 1998 we had two weeks to leave Silo and collect all our belongings. Politicians and officials suggested some of us to move to ADM (the biggest art space and residence of Amsterdam still existing and active) located on the west borders of the city. Others helped to build spaces such as Plantagedok and De Pepper cafe in the OT301.  One of the positive things that came out of this sad story was the Robodock Festival created at the ADM wharf: a great cultural and experimental happening, focused on Robotics, futuristic inventions and performances combined with an ambition of political and social awareness. It got later moved to the NDSM wharf and then became one of the victims of the gentrification of Amsterdam Noord. And yet, Robodock was the living proof that the most exiting things in a city always start in the subcultural underground … How do you see the future of these kinds of places like Silo and ADM? ADM is now literally in limbo, I hope it survives. I feel actually a bit disconnected with city life as it is today. There is hardly any alternative space left and the temporary broedplaatsen always come with ulterior motives, functionalized for urban development purposes. Artist are made completely expendable this way. Hopefully the DIY culture still survives inside some smaller broedplaatsen and new squats through people taking their stands politically for the sake of alternative spaces and live styles throughout the city.    Photo: Dave Carr Smith
Issue #018 Published: 26-05-2018 // Written by: Nicholas Burman
What ‘Free’ University? The Case of De Verrekijker
In late February 2018 Dutch news outlets started posting stories regarding the potential closure of Amsterdam’s Vrije Universiteit’s (VU) autonomous squatted space, De Verrekijker (DV). This conjecture followed the space’s hosting of a controversial panel event which included Jordanian/Palestinian activist Rasmieh Odeh on February 27. A Brief History Coming out of the New University Movement, which spread through Dutch cities during the Maagdenhuis occupation at the University of Amsterdam, DV was founded in 2015 in a storage facility of a VU building set to be demolished in 2020. The Movement was formed to discuss the lack of possibility for self-organisation by students and staff and a lack of transparency regarding administrative processes at universities, as well as to open up discussions on racism and sexism.  The last remaining student-ran, campus based autonomous space in Amsterdam, DV had had a relationship with the University based on informal verbal agreements. The VU was unwilling to put anything in writing regarding De Verrekijker as this would have legitimised the space. DV’s events listings weren’t particularly threatening (yoga classes, free film nights, reading groups). However, they did position themselves as a place for political dialogue. It was a truly international space, much needed at a university whose current trend is internationalization. Non-commercial, available to be used by students for events, it provided facilities on a non-political basis, such as free food, hot drinks and clothes. It also worked as a networking space, where students from different faculties could exchange skills and interests. The ‘Controversial’ Event Odeh is a Palestinian rights activist who was convicted by an Israeli military court in 1970 following her confession of involvement in the 1969 Jerusalem Supermarket bombing. Since her release in 1980, she has maintained that her confession was obtained via torture and that she is innocent of all allegations.  She was invited to give a talk by far left student group Revolutionaire Eenheid (RE) on her experiences. The event had two locations before finding itself at De Verrekijker; those other potentials received threats which lead them to cancel their hosting of the talk. To be clear, RE support Odeh because they believe her innocence, and her claims of violent treatment in the hands the Israeli police.  As news about the Odeh event started to circulate, so did the interest from the press. A rule, written into the VU’s code and adopted by DV, is that journalists cannot operate on campus without prior permission. Because of this, DV’s blanket policy is to not admit journalists into their public events.  Reporters did turn up to this event, and after being refused entry reported the event as clandestine (despite it being advertised online, which is how they found out about it). The most damning criticism against DV - promoting anti-semitism - stems from refusing an Israeli journalist entry, but this refusal was equally applied to journalists from De Telegraaf and ANP. The ANP photo which illustrated articles about this event (taken through a window pane, stark white light in the corner) certainly makes the meeting look secretive. However, the session was streamed live via Facebook, and the video has been uploaded in full by RE. The Public Prosecution Service watched the video and stated that no punishable statements were made. Another rule, albeit unwritten, between DV and the VU was that the University needed prior warning to any events which posed a risk to safety, specifically when more than 85 people were expected to attend. Because they did not consider it a ‘high risk’ event - an assessment shared by two police who inspected the event - DV did not notify the Uni about Odeh’s talk. It’s this lack of clearance which the VU claims provides a primary reason for the decision to shut down the space. The VU’s Response The University’s Executive Committee soon issued a statement that it would evict the space. This happened just weeks before the space would have been entitled to Dutch ‘huisvrede’ laws that secures squats certain legal rights if they are over three years old.  On the morning of March 15 regular contributors to DV arrived on site to find that security had broken the locks and entered the space. Nevertheless, DV members managed to enter the premises and resume the occupation. A tussle followed, which resulted in a professor of social anthropology at the VU, Dimitris Dalakogloul (a supporter of the autonomous space), being threatened with a screwdriver. The VU subsequently apologised to Dalakogloul and said (to DV) that security acted overzealously. Neither the VU’s Worker’s or Student councils were consulted about the eviction. Since then, DV had been attempting to open up a dialogue with the University’s Executive Committee. It had minority support within the Worker’s and Student councils, but all members had been left in the dark regarding the Executive Committee’s actions. This scenario highlights the distance between the University’s actions and student and staff involvement, the exact opaqueness which the New University Movement had been battling against. In not wanting to entertain the idea of any resolution which resulted in DV continuing, the VU seemed to be more mindful of internet commentary than input from their own community.    Debating Debates       DV claimed that the VU stated the Odeh event wouldn’t have been cleared even if it had been presented to them ahead of time, so there’s a suggestion that it was the content of the event which is the problem.  With the content of Odeh’s talk being deemed legal by the Public Prosecutor this raises the question of whether the VU should limit legal speech due to its political position. Isn’t the role of an educational body to promote dialogue, not limit it? Various other ‘controversial’ names are associated with official university activities, especially large corporations whose logos adorn research trips involving students. Odeh’s innocence is indeed determined by her audience’s trust. Still, she was breaking no laws by being in the Netherlands, and she broke none during her speech. No one is expecting the University to take a position on this or any other particular political situation. But media in the Netherlands, the arts especially, regularly deal with the Israel-Palestine conflict, Ad van Denderen’s recent retrospective at Amsterdam’s Huise Marseille is a case in point. How come publicly facing bodies like this can approach this subject, yet university students can’t?    Support had come from a range of places, including political party Bij1 and Tel Aviv University student organization Jabha Tau. Sadly, with negative press around the space not balanced by positive reports, by April DV realised they had lost the PR war and their central purpose (to improve university life) had been overshadowed by the controversy.   Looking Forward De Verrekijker eventually agreed to vacate the space on the condition that the University open up a substitute. Not necessarily a bar, but a series of events where the political focuses of DV could continue to engage students and improve university culture. DV members were cynical as to whether cooperation would be very forthcoming after giving up the thing which made their voices heard. On April 11 the VU issued a public statement announcing legal action against DV in order to get them to vacate the space. They wrote that “the collective has repeatedly failed to comply with the agreements made.” They said that they are “committed to a policy of cooperation” but only following an eviction of the space. Fearing legal costs and wasting energy on a lengthy legal battle, DV was voluntarily vacated on April 21. An independent, student-run space for debate should be part of any university’s infrastructure. With all the talk about millenials’ lack of political engagement, institutionally sabotaging this student-run initiative is not only be unfortunate but also irresponsible.      Right now, student fees are helping to fund the building of flashy new buildings. Unless the University intends to fully degenerate into a lackey of corporate and real estate interests, at least a bit of campus should remain reserved for the purpose of serving its constituency, its students.  What sort of future can we look forward to, to paraphrase the VU’s recent catch phrase, when we are able to purchase endless cans of Coca-Cola, but are not able to discuss? Photo: Angelo Zinna
Issue #018 Published: 25-05-2018 // Written by:
The aging hipsters of Pakhuis de Zwijger, Waag Society and Amsterdam Economic Board are putting on another propaganda festival. Its purpose: to mask the neoliberal destruction of our city. They have done this very effectively for more than a decade now. These are the people behind the marketing campaigns of creative city and smart city that have made Amsterdam dull and truttig. And now they invite us to join them for their next ideological sham: bottom-up city making.  City makers like to talk about urban gardening, while real estate investors and the tourist industry destroy our city’s ecosystem. They praise the sharing economy, while more and more alternative and cultural projects are under threat of eviction. They celebrate the wonders of creative entrepreneurship, while teachers and nurses can’t find affordable living space in the city.  City makers want you to believe that collective action and political activism are obsolete because 3D-printing and block chain technology are more effective ways of making the world a better place. If you’re committed to an emancipated, fair, exciting, and livable city – a city that belongs collectively to its inhabitants – then WeMakeThe.City is your enemy.  If you really want to change the city, don’t just talk about it, do it! There are many activist groups from neighbourhood initiatives and tenant associations to city-wide platforms such as FAIRcity Amsterdam, WE ARE HERE 24/7 and many others. Even squatting has become an option again as the Kinderen van Møkum prove. Join the struggle, get involved but don’t be deceived by cheap hipster propaganda.  Boycott the temple of neoliberal ideology that is Pakhuis de Zwijger! BOYCOTT WeMakeThe.City Festival!
Issue #018 Published: 08-05-2018 // Written by: ADM
ADM: Current development
Op 25 april heeft ADM bezwaar gemaakt tegen een omgevingsvergunning die door Koole Maritiem BV is aangevraagd om een sloop- en asbestsaneringsbedrijf op te richten op het ADM terrein. Als deze aanvraag wordt gehonoreerd heeft dat grote consequenties. Voor de ADM community, de vermeende eigenaar Chidda Vastgoed BV en zijn huurder Koole Maritiem BV en tot slot  voor de gemeente Amsterdam. Het is onbegrijpelijk dat de aanvraag serieus wordt genomen. Maar nog minder begrijpelijk is de houding van de gemeente Amsterdam tot nu toe. Dat laatste moet veranderen!  De ADM Community Het vonnis van een gerechtelijke uitspraak vorig jaar bepaalt dat de ADM bewoners moeten vertrekken precies 6 maanden nadat de omgevingsvergunning is verstrekt.  In een slecht geval betekent dat het verdwijnen van het ADM in oktober 2018!  De vermeende eigenaar & zijn huurder Aanvrager Koole Maritiem is enkel gericht op het realiseren van simpele uitbreidingsplannen en Chidda wil alleen maar door verhuring van het terrein groter financieel gewin realiseren dan alléén uit de verhuur van het terrein mogelijk zou zijn.  Chidda is er zich terdege van bewust dat de (zware) beperkingen op de activiteiten die op het terrein zijn toegestaan, volgens de privaatrechtelijke bestemming die op het terrein rust, door het verwerven van een omgevingsvergunning voor deze activiteiten van de huurder, worden opgerekt (geschonden).  Zoals bekend omschrijft deze beperking zeer nauwkeurig dat er alléén een scheepswerf in letterlijke zin is toegestaan. Door oprekking van deze beperking strijkt Chidda een oneigenlijk financieel gewin op doordat breder gebruik van het terrein een meerwaarde oplevert die kan oplopen tot 100 miljoen euro. Een bedrag dat excessief hoger is dan met de verhuur of verkoop onder handhaving van de beperking mogelijk zou zijn. En exact het kapitaliseren van de meerwaarde van het terrein zónder beperking is de crux, is de essentie waarop Chidda zijn volledige focus heeft liggen. De eerste stap in het realiseren van dit doel is dus het verwerven van de vergunning. De gemeente Amsterdam Het is volgens de koopakte aan de gemeente Amsterdam om te bepalen of de aangevraagde activiteiten van Koole passen binnen de privaatrechtelijke bestemming van het terrein. Mocht de gemeente Amsterdam besluiten dat dit zo is dan heeft dit grote consequenties voor haar financiële belang en de door haar gewenste stedenbouwkundige ontwikkelingen: beide worden dan ernstig geschaad. Door het ignoreren van de privaatrechtelijke bestemming gaat de hierboven genoemde meerwaarde naar Chidda en niet naar de gemeente Amsterdam. Daarnaast verliest de gemeente Amsterdam een groot stuk land en water dat in de (zeer) nabije toekomst nodig is om de grootschalige stedelijke ontwikkelingen door te kunnen voeren zoals Havenstad. Tot slot gaat de verplaatsing van mega bedrijven als Cargill, Shipdock, Oranjewerf en Akzo veel meer kosten doordat ze niet nú maar op het allerlaatste moment ingepland worden. De totale nadelige financiële gevolgen voor Amsterdam zijn dan veel hoger dan enkel het verlies van de meerwaarde van 100 miljoen en lopen volgens ramingen vrij snel op tot het 5-voudige. En dit is exact het kader waarbinnen het al dan niet verstrekken van de aangevraagde omgevingsvergunning beoordeeld zou moeten worden. Huidige situatie: standpunt gemeente Amsterdam De gemeente Amsterdam heeft nog NIET een eenduidig standpunt ingenomen over de vraag of de activiteiten van Koole al dan niet passen binnen de bestemming en of de gemeente het ADM terrein zelf niet moet verwerven. Weliswaar is bij monde van de (vorige) wethouder gesteld dat “de aangevraagde activiteiten overeenkomsten heeft met de bestemming”, maar een definitief besluit is hierover nog niet door de Amsterdamse gemeenteraad genomen.  Er liggen twee aangenomen moties van een meerderheid in de gemeenteraad van juli 2017 waarin het volgende is besloten: “De gemeenteraad spreekt uit dat op basis van de nu beschikbare informatie onvoldoende duidelijk is of de voorgestelde activiteiten van Koole passen binnen het kettingbeding; • Spreekt de raad als wens uit dat het college ter behartiging van het algemeen belang, meer in het bijzonder het financieel-economische belang van de gemeente, het kettingbeding handhaaft; • Spreekt de raad als wens uit dat het college daarom nader extern juridisch advies inwint over de vraag of de voorgestelde activiteiten van Koole passen binnen het kettingbeding; • En verzoekt het college de raad daar over te informeren voordat onomkeerbare besluiten worden genomen ten aanzien van het ADM terrein en de diverse rechtszaken die daarover spelen.” Als gevolg van deze moties heeft er op verzoek van een meerderheid van de gemeenteraad in december 2017 een expertmeeting plaatsgevonden over de “juiste interpretatie van de bestemming” van het terrein. Hieruit kwam beargumenteerd naar voren dat de door Koole aangevraagde activiteiten niet passen binnen de bestemming. In de commissievergadering Werk en Economie van afgelopen februari is door de gemeenteraad aan de (huidige) wethouder de vraag voorgelegd hoe de conclusies uit de expertmeeting opgevolgd gaan worden.  De wethouder stelde dat zich onvoldoende in de materie had kunnen verdiepen maar zei toe alle vragen van de raadsleden omtrent het ADM terrein én de ontwikkeling daarvan te beantwoorden. Dit is nog niet gebeurd. Inmiddels zijn er verkiezingen geweest en is het aan de nieuwe wethouder met de portefeuille Haven om de beantwoording van de vragen te verrichten en het definitieve standpunt omtrent het ADM terrein samen MET de gemeenteraad in te nemen.  Samengevat: het besluit in deze kwestie is nog niet genomen, er is gedegen grond om aan te nemen dat de activiteit van Koole niet past en dat het relevant is dat de gemeente overgaat tot koop van het ADM. Advies aan de gemeente: koop het terrein, druk de prijs door handhaving kettingbeding, ontwikkel zelf een strategie, bespaar een enorme bak geld en koester de vrijhaven ADM. Dat is winst voor alle betrokkenen. Viva ADM.  Support ADM.  
Issue #018 Published: 04-05-2018 // Written by: Robin vd Berg
Setting Up Camp: Kaskantine 3.0
In a quiet corner of Nieuw-West, just across the A10 from Hoofddorpplein, lies the unpretentious neighborhood Delflandplein. Long known for its worn-looking social housing and windy streets, it is now an area in the process of gentrification. Shiny new apartments cast their shadows onto construction sites, but also something a bit more out-of-the-ordinary: a number of old shipping containers surrounded by planted fields. The grounds are walled with a christmas-tree lined mound of soil, the entrance reads simply ‘Kaskantine’, and the place looks like a mix between a post-apocalyptic gypsy village and a medieval fort. Which might not be too far from the truth. On close inspection, a sign will tell you this is an ‘Urban Farm Restaurant Tuincafe, an off the grid experiment’.  It all started as one man’s personal solution to making a living in the city after a long period abroad, Menno Houtstra first envisioned De Kaskantine as a mobile restaurant built from shipping containers and other reused materials. Off-the-grid technology like solar panels, rainwater filters, aquaponics and waste-fueled rocket stoves keep the operation affordable, and make it possible to move it to any empty lot. The first version of this experiment was located in the small town of Halfweg, it was then moved to Haarlemmerweg, next to the old ING-building. The latest location, on Overschiestraat 600, is its third temporary home. The Kaskantine  is a place where eco-volunteerism meets an international community of students, refugees and urban nomads of all ages. Outdoor vegetable gardens are complemented by an aquaponics herb-garden and a waste-fueled rocket stove that produces delicious pizza twice a week on donation. For the visitors of the old Kaskantine location, all this will be nothing new. But this is De Kaskantine 3.0, and it’s bigger, better and possibly faster than its predecessors. And more has changed than just the size and appearance. The new Kaskantine collective is also home to a number of eco-friendly, low-budget (also refers to pricing), self-organised collectives and businesses.  A short list: In addition to hosting their own pizza night, De Kaskantine hosts other cooking collectives on various nights of the week. Besides the ones returning from the old location, there will be a few new surprises. De Voedselkringloop is a ‘free supermarket’ in more ways than one. There will be free bread and vegetables available saved from regular supermarkets and bakeries in the surrounding area. Different from the ‘Voedselbank’, it is free to go there, with a no-questions-asked policy. They are a volunteer-run organization and will open their doors to the public 6th of May. Contact them through FB: @De-voedselkringloop Healthy and Affordable is a food surplus initiative of the social business SapienSEE. They use dehydrating techniques to preserve fruit and vegetables that would otherwise be wasted, package them sustainably to sell in a variety of products. This democratic and transparent organisation is run by volunteers.  Find out more: StadsOogst helps to transform Amsterdam’s green waste into worm food in their luxurious worm-hotels. In addition to using this compost to help green the local community, ‘StadsOogst Wormen Poep’ can be purchased in various stores throughout Amsterdam. They also offers workshops on various forms of composting, making soil and building your own worm hotel. Website:  Dog Radio is an underground radio station that hosts live-streams and throws open-mic parties on location. They are always open to collaborate with new and interesting Hip Hop, Reggae and Bass Music artists and dj’s. They will also be hosting DJ-workshops. FB: @dogradiostation is a local company that recycles aluminium cans that can be deposited in their bins on site.  If this speaks to you, De Kaskantine is still looking for volunteers and interns. They will also have space available for workshops and other activities. Contact them on FB: @Dekaskantine .  
Issue #018 Published: 03-05-2018 // Written by: Aja Waalwijk
Fantasio Experience in Zaal 100
Een dag voor de kraak van Paradiso, dat zijn 50 jarig jubileum recentelijk vierde, opende de psychedelische poptempel Fantasio in 1968 haar deuren aan de Prins Hendrikkade. Al in 1970 maakte Fantasio plaats voor meditatiecentrum De Kosmos. Ook deze bestaat al lang niet meer. Reden waarom oud Fantasiobezoeker en Kosmosmedewerker John Blogg Zaal 100 bereid vroeg vorm te geven aan een viering in stijl. Paul van Dijk, Zaal 100-medewerker en initiatiefnemer Fantasio 2 (2007/2008), nam de uitdaging aan. De vrije culturele ruimte in Amsterdam heeft een kleurrijke geschiedenis.  De magische uitstraling van dit inmiddels legendarische jongerencentrum is bijna niet meer voor te stellen. Er brak een periode aan van vrijheid, creativiteit, ‘bewustzijnsverruimende’ middelen en popmuziek. Fantasio werd het internationale centrum van de jongeren en undergroundcultuur.  In het trapportaal van Fantasio waren palmbomen op de muren geschilderd en iedereen zat op de met kleedjes bedekte vloer. Op de eerste etage was een overloop als black-light ruimte (met een sterrenhemel) ingericht en in de grote zaal waren er vloeistofprojecties met filmpjes er dwars doorheen; John vertelt dat mensen daar kwamen om een joint te roken, te relaxen, en te genieten van de vloeistofprojecties die als kleurrijke psychedelische bubbels in elkaar overvloeiden. In Fantasio werden voornamelijk platen gedraaid, maar van tijd tot tijd waren er ook bands en performances. En zo zal ook de avond in Zaal 100 zich voltrekken. Willem de Ridder, die zowel de naam Fantasio als Paradiso bedacht, opent de avond. Een aantal covers van de toentertijd spraakmakende tijdschriften  Hitweek en Aloha, eveneens twee initiatieven van Willem, worden tentoongesteld, naast een provoposter uit de collectie van het Amsterdam Museum. Provo was namelijk een inspirerende beweging achter het mogelijk maken van dit soort omwentelingen. In die tijd waren o.a. ook. Koos Zwart, Simon Vinkenoog en Eckart Dissen in Fantasio actief en de Kabouters riepen de Oranje Vrijstaat uit. Tijdens de avond in Zaal 100 wordt er muziek uit de jaren 1960 gedraaid door oud-Kosmos dj Iwan, terwijl John Blogg, als vanouds, vloeistofprojecties met filmpjes combineert, maar nu in digitale vorm. Voorts zijn er optredens van o.a. Hans Plomp, Chandra Frank, Lik de Kikker, Mokumse Zaken, Bucket Boys en GNOT. Fantasio experience Zaal 100 Zaterdag 21 april vanaf 19:00 uur Entree 7 euro Reserveringen via zaal Openingswoord Willem de Ridder 20:30 Restaurant open   
Issue #017 Published: 01-05-2018 // Written by: Jacqueline Schoemaker
Fading off the Grid
Voor de kleine evenementen in Pakhuis de Zwijger lukt het nog wel om ongeregistreerd naar binnen te lopen, maar aan de grotere kun je bijna alleen nog deelnemen als je reserveert, en daarbij gedwee akkoord gaat met het feit dat je met naam en toenaam (en liefst ook met foto) wordt genoemd op de website als deelnemer van dat event. 131.192 ‘leden’ heeft Pakhuis de Zwijger naar eigen zeggen bovenaan de site, dat zijn mensen die zich wel eens hebben aangemeld voor een evenement. Kun je ongevraagd lid zijn van een club? Bij de Katholieke Kerk kan het, en bij Pakhuis de Zwijger blijkbaar ook. Van het IDFA heb ik jaren geleden al afstand gedaan, toen je je ineens moest identificeren om de kaartjes die je online – ook al niet anoniem – had gekocht, op te kunnen halen. Ook in het theater ontkom je niet aan de registratietentakels. Terwijl menig theatermaker zich hard maakt voor de gezamenlijke beleving in de anonimiteit van de donkere theaterzaal, schroomt de organisatie niet om elke bezoeker bloot te stellen aan een grondig identificatieproces: adresgegevens, telefoonnummers en email adres zijn verplichte velden bij het kopen van een kaartje via de website; gebruikersprofielen worden opgesteld door de marketingafdeling; het kaartje via je telefoon gescand bij de deur; en enquêtes over wat jij ervan vond volgen onherroepelijk. Jaren later krijg je nog steeds ongevraagd het hele seizoenprogramma in de bus, al ben je misschien ooit één keertje in het betreffende theater geweest, hopende op wat anonimiteit in het donker. Bijna standaard wordt op congressen en lezingen – ook als deze gaan over de surveillancemaatschappij, privacy, overheidsinmenging in het publieke domein enz. – elke beweging, elk uitgesproken woord, nauwlettend geregistreerd. Niet alleen de sprekers op het podium worden ononderbroken gefilmd en/of gefotografeerd, ook de mensen in het publiek, die er op dat moment slechts voor kiezen om toe te horen, krijgen om de haverklap ongevraagd een film- of fotocamera in hun gezicht. Van Felix Meritis tot in de kelderzaal van Paradiso, overal wordt je aanwezigheid vastgelegd alsof het de normaalste zaak van de wereld is. Toen ik vanuit de zaal een keer een vraag stelde aan een spreker over de ontheemding van bewoners in Istanbul als gevolg van de gentrificatie daar, vroeg de organisator mij of ik eerst wilde rechtstaan voor ik mijn vraag stelde, zodat de camera mij beter kon vastleggen. Hoe meer mensen gelaten meegaan in deze ontwikkeling, hoe moeilijker het wordt om er nee tegen te zeggen. Probeer aan een theaterkassa maar eens een last minute kaartje te kopen voor een voorstelling zonder je naam en adres achter te laten. Soms worden je woorden “dat heb ik liever niet” met een knikje gerespecteerd, maar vaker klinkt het dat ‘het systeem’ een naam nodig heeft, en anders geen kaartje kan produceren. Als een illegaal sluip ik in de lezingenruimte Spui 25 langs de vrouw met de uitgeprinte namenlijst waarop ze de namen van de mensen die in de rij staan één voor één afvinkt. Als ze mij aanspreekt, en blijkt dat ik niet op de lijst sta, geef ik mijn naam op als een bekentenis. Nog moeilijker wordt het als je zelf als spreker ergens wordt uitgenodigd. Probeer de woorden “ik wil liever niet op Facebook” uit te spreken. Niemand zal zeggen, “nou nou, doe niet zo moeilijk”, maar je geeft meer van jezelf bloot dan wanneer je gewillig op de foto gaat (misschien doen zoveel mensen het daarom ook – wat als je niet aardig gevonden wordt?). Steeds meer word ik een grijze schim on the grid. Ik ga bijna alleen nog naar evenementen waar je je niet hoeft te identificeren. Betaal zoveel mogelijk cash. Hoe agressiever de surveillance en registratiedrang, hoe nauwer ik de capuchon over mijn oren trek, en doorloop. Ik ben een digitaal figuur dat langzaamaan verbrokkelt op het scherm, tot het profiel weggevaagd is en er slechts hier en daar wat onherleidbare puntjes overblijven.
Issue #017 Published: 26-04-2018 // Written by: Klaar van der Lippe
Jouw Cultuur is van mij
Amsterdam noemt zichzelf een creatieve stad. Verplicht ze zichzelf daarmee tot een bepaald gedrag, of is ‘creatief’ een willekeurig adjectief dat je overal aan kan toevoegen? Is een cultuur eigendom van iemand of is zij van iedereen? Om te begrijpen wie je bent moet je luisteren naar de ander. Een podcastvan Code Switch, African American Cultuur zender uit de Verenigde Staten behandelt de volgende vraag: ‘African Americans’ dragen Afrikaanse kleding en sieraden. Is dat ok? Is dat ok... Het panel beraadt zich. Afrikaanse sieraden en kleding representeren iets, een cultuur. Die uitingen hebben betekenis. Ze zijn onderdeel van en onderstrepen de identiteit van een specifieke groep mensen die hun leven op een eigen manier vorm en inhoud geven. Zomaar iets aantrekken omdat je het cool vindt en jij toch ook ‘African’ bent hoewel je niet precies weet hoe het zit is daarom dwaas. Dat vertelden desgevraagd een aantal Nigeriaanse vrouwen de reporter. ‘Je eigent je iets toe dat niet van jou is. Goede sier maken met andermans erfgoed is geen respect. Het is respectloos. Het is ‘Cultural Appropriation’.  Interessante kwestie. Kan je een cultuur sowieso opeisen als jouw eigendom? Hoe werkt dat bij ons in Amsterdam? Als ik om me heen kijk lijkt kleding hier meer imago dan identiteit. Toch zijn er grenzen. Stel je voor dat je nonnenkleren aantrekt naar de fitness. Dat is grappig maar ongepast. Een habijt dragen bij een demonstratie zou zelfs discutabel zijn. Ik claim daarmee iets, wat ik niet ben. Ik suggereer met mijn nonnenkleren een bepaalde moraliteit  om mijn eigen punt kracht bij te zetten.  Identiteit is meer alleen een cultureel fenomeen. Een manier van doen heeft ook economische waarde. Bij het ontbijt eet ik yoghurt. Op ‘Griekse wijze, staat er op het etiket. Sinds 1992 kent de EU de Beschermde oorsprongsbenaming. Deze garandeert dat Griekse yoghurt uit Griekenland komt en een bepaalde receptuur heeft. Onzin? Nee. Echte Griekse yoghurt is inderdaad lekkerder en duurder. En het steunt de Grieken zelf. Zou je dat belangrijk vinden.  Ook voor andere identiteiten, namen en titels  gelden regels. ‘Arts’ mag je je alleen noemen als je een diploma hebt. Misbruik wordt gestraft. Dat is logisch, een kwestie van algemeen belang. Je wilt geen zelfverklaarde dokter aan je bed.  Bepaalde beroepen zijn minder gereguleerd omdat de kennis die je er voor nodig hebt niet precies vastligt. Dit zijn de zogenaamde vrije beroepen zoals kunstenaar en adviseur. Toch gelden ook hier steeds meer afspraken. Bij aanvragen voor sommige subsidies is het voor jonge kunstenaars vereist dat ze een diploma hebben van een kunstacademie. Je bent dus kunstenaar op ‘artse’ wijze: met een bepaald niveau van kennis. Het concept identiteit krijgt voor mij meer handen en voeten.  Bij het volgende beleids debat over ‘Amsterdam, creatieve stad’ vraag ik me ineens af: wat is de aanspraak die je maakt gemeente Amsterdam? Doe je dat ‘op Griekse wijze’? Volgens een bepaald recept? Of ben je ‘Grieks’ qua herkomst, en zodoende maatgevend? Ben je een professional, weet je wat creativiteit inhoudt en hoe je het toepast? Of is het een cultuur: je leeft en belichaamt bepaalde creatieve principes zonder dat je je diploma hoeft te halen?. Het geeft te denken: bezuinigingen op de kunst, de cultuur begroting, het sluiten van vrijplaatsen, het verkopen van atelierruimtes, Beatrice Ruf... Goede sier maken met iets dat je noch begrijpt, noch van binnenuit beleeft, omdat het wel cool staat... Hoe heette dat ook weer? ‘Cultural Appropriation’!
Issue #017 Published: 20-04-2018 // Written by: Roel Griffioen
WW#18 “Ouwe lullen moeten weg”
Ouwe lullen moeten weg Ouwe lullen moeten weg Ouwe lullen moeten weg Ouwe lullen staan alleen maar in de weg —The Rules (Van Kooten & De Bie), 1989 Er bestaat altijd een zekere discrepantie tussen de documenten die uit de ambtelijke papiermolen van een stad komen en de geleefde realiteit van de mensen over wie het beleid uitgerold wordt. Zelden is het gat echter zo groot als sinds enkele jaren het geval is bij het Amsterdamse kunst- en cultuurbeleid. Terwijl de stad de grote trom blijft slaan over creatief “laboratorium” Amsterdam, het bruisende centrum van alles dat hip, vrij en kunstzinnig is, maken de kunstenaars zich grote zorgen over hoe het culturele landschap vanaf de onderkant gestaag afkalft.(1) Voorzieningen verdwijnen, betaalbare woon- en werkplekken worden steeds schaarser, netwerken eroderen omdat vrienden en collega’s naar het buitenland verkassen. Elk debat dat in de hoofdstad wordt georganiseerd rond kunstenaarshuisvesting, atelierbeleid, gentrificatie of de sluiting van presentatieruimte – en dat zijn er nogal wat momenteel – trekt gegarandeerd een volle zaal, als collectieve therapiesessies van een depressief verklaarde populatie van cultuurwerkers. Een van de belangrijkste kwesties waarop zich de ongerustheid van de hoofdstedelijke kunstenaars fixeert, is het broedplaatsen- en atelierbeleid. Voor veel kunstenaars geldt dat een betaalbare werkruimte een voorwaarde is voor de levensvatbaarheid van hun beroepspraktijk. Maar in een stad waarin vastgoed steeds duurder wordt, staat betaalbare ruimte onder druk, en atelierruimte vormt daarop geen uitzondering. Tel daarbij op dat de huren van woningen in de afgelopen jaren ook enorm gestegen zijn (2) en je begrijpt dat steeds meer kunstenaars, jong en oud, in de knel raken. Het broedplaatsenbeleid lenigt de nood naar atelierruimte enigszins, maar op een manier die doet denken aan een soufflé die moet blijven rijzen of bij de minste afkoeling direct inzakt. Er worden steeds meer broedplaatsen geopend, maar omdat de exploitatieperiodes steeds korter worden, zijn er ook steeds meer broedplaatsen nodig om het totaaloppervlakte op peil te houden. Hoe korter de cyclus van het vinden, maken, beheren en weer sluiten van broedplaatsen hoe meer energie en kapitaal ermee verloren gaat. (3) Dan is het ook nog zo dat er grote zorgen bestaan over de consequenties van recente Haagse en Brusselse woonwetgeving voor de ateliervoorraad, en over de manier waarop corporaties, die samen verreweg de meeste ateliers en atelierwoningen in de stad bezitten en beheren, deze regels gaan interpreteren en naleven. Dit alles is in de afgelopen jaren al meermaals en op verschillende manieren geagendeerd door kunstenaarsorganisaties Platform BK en de Kunstenbond en het adviesorgaan de Amsterdamse Kunstraad. (4) Ook andere groepen en organisaties trekken geregeld aan de bel, zoals actieplatform Fair City, diverse bewoners- en huurdersorganisaties en broedplaatsontwikkelaar Urban Resort. Met enig succes lijkt het, want zelfs in het Amsterdamse stadhuis begint het besef door te sijpelen dat een sprankelend ogend kunst- en cultuurbeleid in een stad nogal potsierlijk is als tegelijk kunstenaars vertrekken omdat er niet te wonen en werken valt. De vraag is echter of de voorgestelde maatregelen die bedoeld zijn om de atelierruimte te beschermen en waar mogelijk te creëren, op de lange termijn niet juist een nadelig effect zullen hebben op de stad en de plek van kunstenaars daarbinnen. In dit artikel wil ik het broedplaatsen- en atelierbeleid tegen een kritisch licht plaatsen, waarbij mijn aandacht vooral uitgaat naar de volgende deelonderwerpen: de onduidelijkheid rond de af te spreken ondergrens van betaalbare atelierruimte, oftewel de zogenaamde ijzeren voorraad; de invloed van de Woningwet 2015 en de rol van corporaties in de opvolging van de wetgeving; de gevaarlijke obsessie met ‘doorstroming’ en de invoering van tijdelijke contracten. IJzeren voorraad In de afgelopen vijftien jaar duiken er in de pers steeds vaker berichten op dat er ateliers verdwijnen in Amsterdam omdat de eigenaar, vaak een woningcorporatie, de huur sterk verhoogt of er een gewone, commercieel verhuurde bedrijfsruimte van maakt. Om deze ontwikkeling tegen te gaan of in elk geval te remmen, wordt er sinds enkele jaren gesproken over een zogenaamde ‘ijzeren voorraad’ van ateliers en atelierwoningen die beschermd moeten worden. Het gaat daarbij bijvoorbeeld om de grootschalige ateliergebouwen die voortkomen uit de kraakbeweging maar ook individuele ateliers die in handen zijn van corporaties en de gemeente. Tot een inventarisatie die Bureau Broedplaatsen uitvoerde in 2015 en 2016 had eigenlijk niemand een idee om hoeveel ateliers en atelierwoningen het werkelijk ging – ook de gemeente en corporaties niet – maar vandaag de dag is er nog steeds onduidelijkheid over de aantallen die worden gehanteerd. In de door Bureau Broedplaatsen geschreven nota Herzien Amsterdams Atelier- en Broedplaatsenbeleid 2015-2018 wordt gerept over 1100 ateliers en 275 atelierwoningen die in bezit zijn van de gemeente en de corporaties. (5) Dat maakt een totaal van 1375 ateliers en atelierwoningen. In de jaarrapportage 2016, gepubliceerd in februari 2017, heeft hetzelfde Bureau Broedplaatsen het echter over een totaal van ongeveer 927 ateliers (het is niet duidelijk of dit inclusief atelierwoningen is). (6) De Amsterdamse Kunstraad zit ergens tussenin de twee aantallen van Bureau Broedplaatsen. Zij spreken van circa 900 ateliers en “tenminste 275” atelierwoningen, hetgeen het totaal op 1175 brengt. (7) Het meest recente cijfer dat rondzingt is dat de ijzeren voorraad bestaat uit 750 ateliers. Dat is een daling van maar liefst 30 procent ten opzichte van de 1100 ateliers die werden genoemd in de broedplaatsennota, zoals Peter van den Bunder van de Kunstenbond heeft voorgerekend. Een uitroepteken lijkt mij hier gerechtvaardigd: Dertig procent! Die daling zit vooral aan de kant van corporaties. Werd hun atelierbezit in de broedplaatsnota nog geraamd op 700, nu spreekt men van 424 (-40%). (8) De getallen die in omloop zijn variëren dus nogal – en zorgwekkender: worden steeds lager. Bovendien kunnen er vraagtekens geplaatst worden bij de cijfers die het Bureau Broedplaatsen van de corporaties aangeleverd kreeg. Het aantal van 275 atelierwoningen klopt bijvoorbeeld niet omdat er in de specificaties per corporatie staat dat De Key 12 atelierwoningen bezit, (9) terwijl één complex dat in bezit is van De Key (het ateliergebouw op de Zomerdijkstraat in de Rivierenbuurt) alleen al 30 atelierwoningen telt. Als dit aantal niet juist is, kan dat dan ook gelden voor de cijfers die de andere corporaties hebben verstrekt aan het Bureau Broedplaatsen? Naar verluidt willen de corporaties geen lijst met adressen overleggen, hetgeen de controle van de doorgegeven aantallen natuurlijk per definitie onmogelijk maakt. Terecht merkte iemand op tijdens het door Platform BK en de Kunstenbond georganiseerde debat ‘Permanent atelierruimte gezocht’ dat de ‘ijzeren voorraad’ steeds kleiner lijkt te worden: “Elke keer lijken er weer een paar ateliers van de lijst gevallen te zijn”. Dat vat het sentiment onder de hurende kunstenaars goed samen: het aanhoudende gebrek aan duidelijkheid werkt in hun nadeel, omdat monitoring zonder duidelijkheid niet mogelijk is en er nog steeds rechts en links ateliers verdwijnen. Als men in elk geval scherp voor ogen heeft wat de totale ateliervoorraad is die in handen is van de stad en corporaties, en waar die voorraad is gesitueerd, heeft de discussie over wat er met die voorraad moet gebeuren ook meer zin. Bij de term ijzeren voorraad, die ik overigens wel zal hanteren in dit artikel, wil ik nog een kritische kanttekening bij plaatsen. De term ijzeren voorraad is ontleend aan de bedrijfskunde waar er de minimale hoeveelheid materialen en grondstoffen mee wordt bedoeld waarmee men een bedrijf of fabriek kan laten draaien. De redenering is dus dat er in Amsterdam een kritiek minimum aan atelierruimte nodig is om te blijven functioneren als stad. Dat is op het eerste gezicht een positief en vernuftig ‘frame’ omdat het de gedachte dat ateliers (en dus kunstenaars) onmisbaar zijn voor een stad als een vooraanname impliceert. Als nadeel heeft het ijzeren voorraad-frame echter dat er een economische legitimering verondersteld wordt: de minimumvoorraad ateliers (en dus kunstenaars) is nodig voor een succesvolle bedrijfsvoering van de B.V. Amsterdam. Uiteindelijk past deze zienswijze dus weer binnen het grotere neoliberale frame dat kunst alleen bestaansrecht heeft als het direct of indirect economisch rendeert. Kunstenaars en activisten in Amsterdam gaan naar mijn smaak te gemakkelijk mee in een economisch discours, terwijl dat discours juist deel van het probleem is – niet van de oplossing. Corporaties en de Woningwet Op de achtergrond speelt een ander en complexer probleem, namelijk dat woningcorporaties sinds 2015 hun sociale en commerciële taken scherper moeten scheiden. In goed Den Haag-speak worden de sociale taken ‘Diensten van Algemeen Economisch Belang’ (DAEB) genoemd en de commerciële taken ‘Diensten van niet Algemeen en Economisch Belang’ (hetgeen wonderlijk genoeg wordt afgekort als niet-DAEB). De Woningwet formaliseert met deze scheiding een eis van de toenmalige Europese mededingingscommissaris Neelie Kroes uit 2009, die, ingefluisterd door de lobby van vastgoedbeleggers, stelde dat als corporaties zich met publiek geld op de ‘vrije markt’ roeren, er sprake is van oneigenlijke concurrentie. Sindsdien geldt dat een corporatie op de markt moet handelen als een volwaardige marktpartner. Daarom is bij het niet-DAEB gedeelte van de portefeuille van de corporaties bescherming en een getemperde prijsstelling officieel niet toegestaan. Deze wet heeft – waarschijnlijk onbedoeld – verstrekkende gevolgen voor de ateliervoorraad in Nederland, om de simpele reden dat veruit de meeste ateliers in handen zijn van corporaties. De sociale kerntaak van corporaties wordt omschreven als het bouwen, verhuren en beheren van sociale huurwoningen aan mensen met een laag inkomen. Daarnaast is er echter in de DAEB-categorie ook enige armslag ingebouwd om “maatschappelijk vastgoed” te houden en “bepaalde diensten voor leefbaarheid” te verrichten. Als voorbeelden van “maatschappelijk vastgoed” worden wijkbibliotheken, scholen en buurt- en jeugdcentra genoemd. Kunnen ook ateliers of atelierwoningen ook in deze rubriek worden ondergebracht? Misschien, stellen sommige kunstenaarsorganisaties hoopvol. Nee, stelt toenmalig wethouder Kajsa Ollongren (D66) onomwonden in een brief aan de Raadscommissie Jeugd en Cultuur uit december 2016: “Er is een definitieve lijst waarin het Ministerie heeft aangegeven wat wel en niet daeb (sic) is. Daarbij is duidelijk: ateliers zijn niet-daeb.”(10) In een brief van Ollongren uit oktober 2016 biedt dan weer enige hoop: “Het ministerie staat toe’, zo lezen we, “dat corporaties deze ateliers in bezit en beheer houden, (…) maar in de huurstelling zijn de corporaties vrij in hun handelen”. (11) Dat correspondeert met wat een medewerker van het Ministerie van Binnenlandse Zaken (waar Wonen inmiddels in op is gegaan en dat onder leiding staat van, heus waar, minister Kajsa Ollongren) desgevraagd per email stelt: corporaties mogen bestaande kleinschalige ateliers wel degelijk onderbrengen in de DAEB-tak, maar in de toekomst geen nieuwe ruimten als ateliers vanuit de DAEB-tak verhuren.12 Dat geven de corporaties zelf ook toe. Tijdens een bijeenkomst met het veld stelden zij dat ze zelf de keuze hadden hun ateliers en atelierwoningen onder te brengen in de lade DAEB of de lade niet-DAEB. Zij moesten daarvoor voor 1 januari dit jaar hun scheidingsvoorstellen voorleggen aan de Autoriteit Woningcorporaties. Een definitieve beslissing is nog niet gevallen. Waarom is de berichtgeving vanuit de gemeente en vanuit Bureau Broedplaatsen hierover zo verwarrend? Zo zal er van de ijzeren voorraad, nog voordat scherp gesteld is wat die voorraad eigenlijk is, weinig overblijven. De kwestie toont bovendien de ambiguïteit van de taakstelling van de corporaties, waarbij op geheel arbitraire gronden een grens wordt getrokken tussen ‘sociaal’ en ‘vermarktbaar’. Die rigide scheiding roept vragen op, drukt de Amsterdamse Kunstraad eufemistisch uit, omdat het bij het bouwen en beheren van ateliers “gaat om activiteiten die in het kader van de interne markt als economische activiteit worden opgevat, terwijl er in nationale context sprake kan zijn van een publieke of sociale opdracht.” (13) Tegelijk wordt in het midden gelaten wat de consequenties zijn van dit onderscheid. Als de wet naar de letter wordt uitgevoerd, mogen corporaties nieuwe ateliers überhaupt niet tegen een ‘sociale’ prijs verhuren, hetgeen zou betekenen dat de in de stedelijke gebieden gesitueerde ateliers per definitie onbetaalbaar worden voor kunstenaars. Maar de teneur in de cryptische en soms onderling tegenstrijdige ambtsberichten uit het Amsterdamse stadshuis is dat de bal bij de corporaties ligt. Die mogen zelf een lijn trekken. Dit betekent dat hurende kunstenaars – en stedelijke overheden die een minimumvoorraad ateliers willen garanderen – overgeleverd zijn aan corporaties die de keuze zullen maken op basis van hun koers, financiële situatie en goodwill richting kunstenaars. Sommige zullen beslissen ateliers betaalbaar te houden, andere besluiten mogelijk onder het mom van de “wettelijke plicht tot winstmaximalisatie” het atelierbestand als begeerlijke verkoopwaar in de vitrine te schuiven. Zeker in een stad als Amsterdam kan er goed geld verdiend worden met het vrijkomen van al dat centraal gelegen vastgoed. Als de pot honing op tafel staat, vereist het veel zelfbeheersing om er niet af en toe een poot in te steken. Een corporatie waarvan weinig goodwill verwacht wordt door Amsterdamse kunstenaars is De Key. Dat komt omdat de corporatie in de afgelopen jaren enige malen in het nieuws is gekomen op een manier die de indruk wekt dat het kunstenaars liever kwijt dan rijk is. In september 2016 trekt kunstenaar Leo Wijnhoven aan de bel omdat hij door een huurverhoging van de woningcorporatie De Key zijn atelier dreigt te verliezen. “Ik had De Key een e-mail gestuurd omdat ik de stookkosten ineens zo hoog vond,” vertelt de kunstenaar in Het Parool. “Ik kreeg een e-mail terug waarin niet werd ingegaan op mijn vraag. Wel werd – vanuit het niets – gezegd dat mijn huur per oktober van 315 euro naar 550 euro per maand wordt verhoogd en of ik daarmee akkoord ga.” (14) Een jaar eerder komt De Key ook in het nieuws omdat het de ateliers en woningen in kraakmonument De Slang en de andere Tabakspanden in Spuistraat laat ontruimen. Die panden zijn ingrijpend gerenoveerd (gedeeltelijk met sloop en nieuwbouw) en worden nu na de herontwikkeling als “luxe koopappartementen en ruime town houses” voor duizelingwekkende vierkante meterprijzen tussen de 6.500 en 8.000 euro te koop aangeboden. (15) Eveneens in 2015 kon door een bestemmingswijziging van de deelraad De Key ook de atelierwoningen in het cultuurhistorisch belangrijke Zomerdijkcomplex, dat nota bene in 1932 speciaal voor kunstenaars is gebouwd, als gewone woning aanmerken en te koop zetten. Na de verkoop van twee atelierwoningen werd dankzij tegenstand van bewoners het plan om de rest ook de markt op te brengen geblokkeerd, of in elk geval on hold gezet. Vrijgekomen atelierwoningen worden nu onder het CAWA-statuut aan kunstenaars verhuurd, zij het aan kunstenaars onder de 27 en middels een tijdelijk contract, omdat De Key zich wil profileren als “doelgroep-corporatie” voor studenten en starters en geen (!) reguliere huurcontracten meer uitgeeft. De bestemmingswijziging van het gebouw is echter nooit teruggedraaid – dat werd te duur geacht door een meerderheid in de gemeenteraad – dus een garantie dat de atelierwoningfunctie ook in de toekomst gewaarborgd blijft, is er niet. Het is niet mijn inzet om hier het voorbeeld van de De Key te isoleren en in een negatief licht te zetten. Ook van Rochdale is bekend dat zij nieuwe ‘reguliere’ huurders in een atelierwoning hebben gezet, en soortgelijke verhalen kan men ook vinden met betrekking tot andere corporaties. De voorbeelden van De Key illustreren echter hoe groot de impact is als zelfs maar één corporatie besluit, alle afspraken ten spijt, na een koersverandering ateliers af te stoten. Dit toont hoe delicaat het huidige atelierbeleid is. Bovendien doet het de vraag rijzen hoe afspraken – of convenanten, of mortuariums, of gentleman’s agreements – over de ijzeren voorraad kunnen en zullen worden nageleefd, als de stedelijke overheid schijnbaar alleen kan toekijken als een corporatie besluit om het spel niet mee te spelen. Het zou mij niet verbazen als de ijzeren voorraad-afspraken straks te boek komen te staan als een gevalletje ‘too little, too late’. Doorstroming en tijdelijkheid Tot slot wil ik het nog hebben over een laatste zorgwekkende ontwikkeling in het stedelijk atelierbeleid, namelijk de introductie van de termen ‘doorstroming’ en ‘tijdelijkheid’. Dit zijn sinds enige jaren de magische woorden in woonbeleidland en nu worden ze dus ook toegepast met betrekking tot ateliers. Als iemand die geregeld schrijft over het woonbeleid weet ik dat deze woorden niet neutraal zijn maar desastreuze en diep-asociale wetgeving legitimeren. Het woord ‘doorstroming’ wordt vooral gebezigd om duidelijk te maken dat het daar nu juist aan ontbreekt. Sociale huurders zitten te lang op hun plek, daardoor groeien de wachtlijsten en raakt het woningstelsel verstopt, zo luidt de diagnose. Jonge mensen krijgen geen voet aan de grond in de stad. ‘Tijdelijkheid’ is voor dit probleem de geopperde oplossing. Tijdelijke contractvormen met een lage graad van huurbescherming – zeg maar: wegwerpcontracten – moeten ervoor zorgen dat huurders niet te lang op hun plek zitten en dat alles en iedereen vlotjes door het systeem spoelt. Het echte probleem – een grotesk tekort aan betaalbare woonruimte – wordt hiermee niet aangepakt. Integendeel, sociale huurwoningen worden in bulk de vrije markt opgeduwd en verdwijnen dus uit de publieke voorraad. Doorstroming is, in andere woorden, een beleidseufemisme voor een stoelendans waarin iedereen wordt aangemoedigd om op te staan en door te draaien, terwijl er steeds een stoel wordt weggehaald en er dus voor steeds minder mensen plek is. (16) Gij zult bewegen! Een zelfde manoeuvre vinden we nu in het hoofdstedelijke atelierbeleid. Ook daarin wordt gesuggereerd dat de honkvastheid van zittende huurders het probleem is, terwijl er voortdurend betaalbare ateliers verdwijnen en er dus steeds simpelweg steeds minder werkruimte te verdelen is. De eerder genoemde nota Herzien Amsterdams Atelier- en Broedplaatsenbeleid 2015-2018, opgesteld door Bureau Broedplaatsen, is een interessant voorbeeld. Vanaf de eerste pagina van de Inleiding wordt er een sterke nadruk gelegd op de instroom van jong talent: creatieve nieuwkomers die worden omschreven als “beginnende artistieke talenten die een ruimte zoeken om zich in Amsterdam te vestigen” of bondiger: “nieuwe ruimtezoekers met een bescheiden beurs”. Er wordt voorgerekend dat er zich jaarlijks tussen de 1000 en 1500 creatief geschoolden zich in Amsterdam willen vestigen. Met die “bescheiden beurs” zoeken ze naast betaalbare woonruimte ook een betaalbare werkplek. (17) Maar die plekken zijn schaars en de reeds hurende kunstenaars zijn niet bereid om door te schuiven naar een ander (en duurder) atelier. Om de toegankelijkheid van de stad te vergroten – “en daarmee Amsterdam te versterken als aantrekkelijke pleisterplaats voor talent en ondernemerschap” – is, u raadt het al, “doorstroming” noodzakelijk. Om dat te bewerkstelligen gaat de gemeente ateliers uitsluitend nog met huurcontracten van vijf jaar werken, die eenmalig met nog vijf jaar verlengd kunnen worden. Bovendien worden corporaties en broedplaatsbeheerders opgeroepen om eveneens “het herzien beleid met de maximale huurtermijn van vijf plus vijf jaar te volgen”, vanuit een “gemeenschappelijk besef van urgentie om nieuwe ruimtezoekende creatieven meer kans te geven op een plek”. (18) Er is niets mis met het accommoderen van instromers, maar de vraag is of de voorgestelde manier omdat te doen nu zo elegant is. Vooral omdat het de status van instromer laat prevaleren boven de status van zittende huurder. Om met de woorden van Claudia Zeller te spreken, die voor het project De Frontlinie al een scherpe analyse schreef over de broedplaatsennota, “het doel is nooit dat de kunstenaars blijven waar ze zijn”. (19) Zij stelt dat in dergelijke beleidsdocumenten de net afgestudeerde kunstenaar – het ‘jong talent’ – gezien wordt als “een grondstof om de stad en de economie draaiende te houden”. (20) Dat wordt ook duidelijk in hoe er geschreven wordt over de huurders van de zogenaamde ‘ijzeren voorraad’. Die stromen het minste door, stelt de nota. Het doorstroompercentage in de broedplaatsen ligt tussen de 5 en 15 procent. Daarbij zijn het vooral de creatief ondernemers die doorverhuizen naar een andere werkplek. Kunstenaars die vrij werk maken zijn “standvastiger”, hetgeen zich dus vertaalt in het lage percentage doorstroming in de ijzeren voorraad. Om de doorstroming te verhogen, zal getoetst worden of de zittende huurders nog wel genoeg kunstenaar zijn. Zo niet, dan komt hun ruimte vrij voor instromend talent. Die regel gaat ook op voor de atelierwoningen, zo staat te lezen: “Ook de zittende huurders in atelierwoningen, die momenteel nog een huurcontract hebben voor onbepaalde tijd, zullen volgens het vigerend broedplaatsenbeleid worden getoetst of zij nog voldoen aan de eisen voor een atelierwoning.” Een complicatie is natuurlijk dat de atelierwoningen vaak ook een sociale huurwoningen zijn. Pleit men hier echt voor het openbreken van doorlopende huurcontracten? Wat mij tegenstaat aan het discours in de broedplaatsennota is dat er – bewust of onbewust – een beeld wordt gecreëerd dat de jonge toptalenten zich verdringen bij de poorten van de stad, terwijl de in artistiek opzicht allang uitgebluste oud-krakers het zich gemakkelijk maken in ‘hun’ betaalbare en gunstig gelegen ateliers. Dit beeld komt zeker niet uit de lucht vallen. Al in 2002 stelt toenmalig Stadgenoot-corporatiebestuurder Gerald Anderiesen dat de Amsterdamse kunstenaars te nest-vast zijn. “Neem die discussie over broedplaatsen, goedkope vrijplaatsen in de binnenstad waar jong talent zich kan ontwikkelen. Ik zou dan zeggen: verhuur die op tijdelijke basis. Op een gegeven moment ben je toch uitgebroed. Dan moet je wegwezen.” (21) Dit is natuurlijk een extreem problematische gedachte. Want wat gebeurt er na de vijf of tien jaar dat een relatief betaalbaar atelier kunt huren? Dan moet je de markt op, zegt de politiek. Klaar om je eigen boontjes te doppen. Als dan ook nog het jongeren- of campuscontract afloopt waarmee je een relatief betaalbare woonruimte huurt, betekent het dat je een dubbele kostensprong wacht: voor een vrije-sector huurhuis, en voor een commercieel verhuurd atelier. Hoeveel kunstenaars is het gegeven dat ze op hun dertigste wel een huis en een atelier kunnen huren voor de woekerprijzen die in Amsterdam gerekend worden? “Maar ze hebben hun kans toch gehad?”, aldus brengen voorstanders van tijdelijke contracten hier graag tegen in. Dat pseudo-meritocratische punt – iedereen begint met dezelfde mogelijkheden – is in mijn ogen een slecht gecamoufleerd neodarwinistisch argument: wie het niet haalt heeft zijn mogelijkheden onvoldoende benut en voor verliezers is nu eenmaal geen plek in de stad. Feit is dat in de kunsten ‘succes’ zelden tot nooit tot uitdrukking komt in een netjes en gestaag oplopende inkomstencurve. Interessant genoeg komt dit ook naar voren in de broedplaatsennota: niet in de lopende tekst, maar in de korte kadertekstjes die het document van sjeu moeten voorzien. Daarin worden gearriveerde kunstenaars geïnterviewd over wat hun werkplek in een broedplaats betekend heeft voor hun praktijk. Verschillende kunstenaars geven aan dat ze, ondanks hun succes, nooit een marktconforme huur voor een atelier in de stad zouden kunnen ophoesten. De zekerheid dat je een atelier hebt waar je niet elk moment uitgezet kan worden, biedt een geïnterviewde fotograaf de mogelijkheid “voor het eerst aan lange termijnplanning” te kunnen doen: Het grote voordeel is dat investeren in de ruimte (met tijd en geld) opeens mogelijk wordt, dat je niet langer vanuit verhuisdozen een atelier hebt, maar vanuit je professionele eisen je eigen atelier [?] kan inrichten. (…) In de praktijk betekent succes in de kunst ook een enorme toename aan kosten. Mijn betaalbare atelier (…) is mij dan ook zeer veel waard. Het is de basis van mijn kunstenaarschap. (22) De invoering van tijdelijke contracten en de nadruk die wordt gelegd op doorstroming, symboliseert wat mij betreft hoe men in Amsterdam zowel bij het stedelijk bestuur als bij de corporaties vooral gericht is op het kapitaliseren van de aantrekkingskracht die de stad momenteel uitoefent op jonge nieuwkomers. Dat zie je terug in de gulzigheid waarmee corporaties – met name De Key en Stadgenoot – kortlopende jongeren- en campuscontracten hebben omarmd, maar ook in de gedrevenheid waarmee de stad enerzijds prijs opstuwende gentrificatiepolitiek bedrijft en tegelijkertijd onvermoeibaar energie blijft pompen in de broedplaatssoufflé. Ook in het atelierbeleid lijkt nu de leidende gedachte dat, om The Rules te parafraseren, ouwe lullen weg moeten omdat ouwe lullen alleen maar in de weg staan. Enkele bij corporaties hurende kunstenaars die ik in de afgelopen maanden heb gesproken beamen dit: “De sfeer is: al die oude krakers en kunstenaars zitten voor een dubbeltje op de eerste rij. Je wordt weggezet als een conservatieve ouwe lul die niet wil wijken.” En ook het ouwe lullen-schap zelf breekt steeds eerder aan. Om een andere kunstenaar te citeren: “In feite betekent [dit beleid] dat als je niet kapitaalkrachtig bent je hooguit tot je 32ste in de stad kan wonen. Voltooid leven voor armlastigen begint bij 32.” Een zinvol en succesvol atelierbeleid richt zich echter niet alleen op wie zich in de stad wil vestigen, maar ook op wie dreigt te moeten vertrekken. Nu het goed gaat met Amsterdam denkt de stad het geheim van de eeuwige jeugd in handen te hebben, maar alas, het gaat hier niet om een onsterfelijkheidselixer maar om plastische chirurgie, waarbij alles dat oud dreigt te worden onverbiddelijk wordt weggesneden. 1) Zie Gemeente Amsterdam, Kunstenplan 2017-2020, Amsterdam 2016. Download beschikbaar via: 2) De gemiddelde vrijesectorhuurprijs in Amsterdam is 22,28 euro per vierkante meter, meldt verhuursite Parasius. Zie: Tom Damen, ‘Huurprijzen in vrije sector stabiliseren’, Het Parool,, 3 augustus 2017. 3) Zie Bureau Broedplaatsen/Gemeente Amsterdam, Herzien Amsterdams Atelier- en Broedplaatsenbeleid 2015-2018, Amsterdam 2016, p. 6. Zie ook de Grafiek ontwikkeling broedplaatsmetrage in Bureau Broedplaatsen/Gemeente Amsterdam, Jaarrapportage 2016: Bureau Broedplaatsen, Amsterdam 2017, p.6. 4) Voorbeeld is het Manifest behoud betaalbare ateliers in Amsterdam van de Kunstenbond, Platform BK, Loods 6 e.a. van oktober 2016. 5) Bureau Broedplaatsen/Gemeente Amsterdam, Herzien Amsterdams Atelier- en Broedplaatsenbeleid 2015-2018, Gemeente Amsterdam, 2016, p. 14. 6) Bureau Broedplaatsen/Gemeente Amsterdam, Jaarrapportage 2016: Bureau Broedplaatsen, Amsterdam 2017. 7) Amsterdamse Kunstraad, Briefadvies over het behoud van ateliers en atelierwoningen, december 2016, zie: 8) Peter van den Bunder, ingesproken tijdens de commissievergadering Jeugd en Cultuur, 5 oktober 2017. 9) Zie: Kajsa Ollongren, Laatste stand van zaken over inventarisatie ijzeren voorraad ateliers + atelierwoningen, Brief Raadscommissie Jeugd en Cultuur, 24 oktober 2016. 10) Kajsa Ollongren, Advies Kunstraad ‘Behoud IJzeren Voorraad’, Brief aan de Raadscommissie Jeugd en Cultuur, 15 december 2016. 11) Kajsa Ollongren, Laatste stand van zaken over inventarisatie ijzeren voorraad ateliers + atelierwoningen, Brief Raadscommissie Jeugd en Cultuur, 24 oktober 2016. 12) Deze email is verstuurd naar een belanghebbende en ingezien door de auteur. 13) Amsterdamse Kunstraad, Briefadvies over het behoud van ateliers en atelierwoningen, december 2016, zie: 14) Maxime Smit, ‘De Key verhoogt huur ateliers: ‘Ik kan nu de bijstand in’’, Het Parool, 4 september 2016, 15) Zie: Zie voor de vierkante meterprijzen ook: Henk Willem Smits, ‘Erik de Vlieger over verkoop Tabakspanden (€7.500 per m2): Amsterdam is verziekt’, Quote, 6 september 2016, 16) Deze metafoor ontleen ik aan de Bond Precaire Woonvormen. Tijdens de huurdersdag op 17 juni in het kader van Flexspektakel Utrecht werd het beeld van de stoelendans gebruikt om het effect van het huidige woonbeleid inzichtelijk te maken. 17) Die cijfers zijn gebaseerd op een onderzoek dat het Bureau Broedplaatsen in 2013 uitvoerde met de dienst Onderzoek, Informatie en Statistiek. Jolien Verlaek stelt in 2012 in Metropolis M dat in dat jaar ruim 1500 bachelorstudenten studeren afstuderen aan de kunstacademies van Nederland in de richtingen Autonome Beeldende Kunst en Vormgeving. Jolien Verlaek, ‘De Club van 1500: Eindexamen 2012 in cijfers’, Metropolis M, 12 juli 2012, 18) Bureau Broedplaatsen/Gemeente Amsterdam, Herzien Amsterdams Atelier- en Broedplaatsenbeleid 2015-2018, Gemeente Amsterdam, 2016, p. 11. 19) Zie: Claudia Zeller, ‘Hand op de knip: Over de economisering van het Nederlandse kunst- en cultuurbeleid’, in: Roel Griffioen (red.), De Frontlinie: Bestaansonzekerheid en gentrificatie in de Creatieve Stad, Amsterdam 2017, p. 151. 20) Idem, p. 153. 21) Geciteerd in: Roel Griffioen, Abel Heijkamp, ‘Woonnomadisme’, in Roel Griffioen (red.), De Frontlinie: Bestaansonzekerheid en gentrificatie in de Creatieve Stad, Amsterdam 2017, p. 49. Oorspronkelijk citaat: Fred van der Molen, ‘“Je moet je voortdurend instellen op een veranderende markt”, Interview: Gerard Anderiesen, van wetenschapper tot directeur’, NUL20, 1 (maart 2002) 1. Anderiesen was tot 1 oktober 2016 bestuurder bij Stadgenoot. 22) Zie kadertekst ‘Lard Buurman – fotograaf’, in: Bureau Broedplaatsen/Gemeente Amsterdam, Herzien Amsterdams Atelier- en Broedplaatsenbeleid 2015-2018, Gemeente Amsterdam, 2016, p. 9. Illustration: Yuri Veerman  Met dank aan: Platform BK
Issue #017 Published: 18-04-2018 // Written by: Anonymous
Short story: Tram encounters
It is dark outside. I sit in the tram, tired. I stare out of the window absentmindedly. My face is reflected in the window, but I do not see it. What I do see is a woman outside at the station. And a man, a young man with a black coat, seemingly overlapping her. Ah. He is a reflection. Not outside, but inside. The tram begins to move, and we leave the woman behind us. I glance over my shoulder at the seat across the aisle, and at the man in the black coat. Then I look back into the darkness, and at his reflection. He is listening to music. He has a moustache, larger than most, too large almost. It reminds me of a picture of Nietzsche I once saw. His hair is slicked back. There are shadows under the eyes, but without the defeated look of everyday exhaustion that often accompanies such shadows. He is young, twenty-something, and is enjoying his music. His head nods in time with it. He does not close his eyes, but I expect him to. As the woman across from him gets up, he gives a friendly double-wink, closing both eyes for half a second and opening the again to a somewhat distant smile. The tram moves on and he continues to enjoy his music. His attention to the music is now absolute, he nods his head more vigorously, mouths the words. There are brief tremors of ecstasy when favourite passages of the song hit his ears. I am enraptured by his display of free-wheeling passion, so different from faces grey with the everyday I see all around. Now, a boy approaches. Red sweater, jogging pants. He too listens to music. He too nods his head. Their reflections overlap and I wonder – what makes the two so different? The boy in red is young, his face is mild, without dark shadows. He has been spared. And he listens to his music calmly. It does not sink in. His attention is elsewhere. And his passion? I cannot imagine where his passion lies. Behind him, the man in black displays passion. The man in black is no longer in the tram but in his music, and as he realises his stop is near he jerks up, as if disturbed in a dream. As he prepares to get out, he stows away his music player, and gives a few seconds of the everyday. An anonymous person like any other, poker faced. But then - a hint of a smile comes back, and as the tram halts and the doors open, he leaps out in a burst of energy. He is tall, very tall. Two more strides and he is gone. I cannot help but smile. What is it that keeps people alive? It is my stop, and the boy in the red sweater gets off with me. He has a dufflebag slung over his shoulder, and walks normally, without any hurry. Behind me, he telephones. “Yes, grandma?” “So is it ok if I come by for breakfast tomorrow morning? At 10?” “Yes, 10 is good for me, so I can still sleep for a bit.” At 10 on a Wednesday, good student visits grandma. I think of what the man in the black coat will eat for breakfast tomorrow. Somehow, I don’t think that breakfast is something he does. I watch the student who is still a boy turn the corner. In his red sweater and tracksuit bottoms, the clean curly hair and shadowless face, I picture him sitting at breakfast the next day with his grandma. I bet he’s punctual.   Illustration: Marwa Mezher  
Issue #017 Published: 16-04-2018 // Written by: Stella Legioen
Millennials, ga kraken!
‘We zijn sme-rig. We zijn werk-schuw. We zijn lui. We heb-ben ons hoofd in de wol-ken. En we maken alles kapot.’ De woor-den die door de ge-ves-tig-de orde ge-bruikt wor-den om kra-kers zwart te maken zijn in-wis-sel-baar met die die wij mil-len-ni-als naar ons hoofd krij-gen. Aan-schouw de mil-len-ni-al: Heeft een ba-chel-or-di-plo-ma op zak maar rijdt de ganse stad rond om dure maal-tijd-sa-la-des naar yup-pen te bren-gen voor een scha-mel loon om zijn eigen ri-si-co en woe-ker-huur te be-ta-len, moet elke twee maan-den een nieuw huis zoe-ken omdat tij-de-lij-ke wo-nin-gen de enige enigs-zins be-taal-ba-re zijn. Mil-len-ni-als, ga kra-ken. Loop weg van je stu-die-schuld. Haak in met je beste vrien-den en noem ze ka-me-ra-den. Rijd de stad door op je fixie op zoek naar lege pan-den en be-trek ze, op een mooie zon-dag-mid-dag waar-bij je ver-steld zult staan van de groep men-sen die voor de deur blij-ven om de sme-ris op te wach-ten: het zul-len er meer zijn dan het aan-tal vrien-den dat je ‘ik zoek een huis’-be-richt op Fa-cebook zou-den delen. Vind el-kaar in schim-me-li-ge ker-kers, in ro-ke-ri-ge bars in de Spuistraat, in op-roe-ri-ge de-mon-stra-ties, schuif bij el-kaar aan bij volks-keu-kens en deel je laat-ste si-ga-ret na het toe-tje. Vind el-kaar in wat er waar is; het enige wat iets waard is; in de be-reid-heid om er-voor te knok-ken en de we-ten-schap dat je niets te ver-lie-zen hebt dan je huur. Daar in het Maag-den-huis is voor mij en vele an-de-ren met mij de kiem ge-plant van een ver-zet dat we ons leven lang bij ons zul-len dra-gen. Want in de gan-gen van het be-zet-te UvA-cen-trum be-groet-ten we el-kaar – of we el-kaar nu ken-den of niet. Dat maak-te na-me-lijk niet uit. We waren daar en voel-den het-zelf-de: hier ge-beurt iets, dat op-recht is. Hier wordt een waar-heid ver-de-digd. Hier pra-ten we niet over het weer, maar over hoe we ter-rein kun-nen win-nen in een sa-men-le-ving die ons weg-drukt. Re-vo-lu-ti-o-nai-re plan-nen sme-den was het nieu-we small talk. So-li-da-ri-teit het nieu-we in-di-vi-du-a-lis-me. Ver-zet het nieu-we se-ries kij-ken. En we leer-den een waar-heid die niet meer af te leren is, na-me-lijk dat de enige ma-nier om in dit sys-teem vrij te zijn, er-te-gen vech-ten is. Niet meer on-com-for-ta-bel zijn, in al je com-fort, maar an-ders-om: com-for-ta-bel on-com-for-ta-bel; op een cam-ping-mat-je de sme-ris op-wach-ten en je vrij-er voe-len dan ooit. Mil-len-ni-als, ga kra-ken. Ver-ruil je col-lec-tie vin-ta-ge-schat-ten voor ge-reed-schap en do it yourself. We heb-ben het in-ter-net, dus we weten hoe we wa-ter-lei-din-gen aan moe-ten leg-gen en poe-pen op je zelf aan-ge-slo-ten wc gaat nooit ver-ve-len. Wees alert op con-su-men-tis-me: kill the shop-per in your head. Meu-bels en kle-ren vind je op straat. Laat alles ach-ter wat niet in de ge-leen-de bak-fiets past. Het zal een be-vrij-ding zijn. Het enige wat je echt nodig hebt is me-de-stan-ders en wij zijn le-gi-oen. Mil-len-ni-als, stop met se-ries kij-ken in een door je beeld-scherm ver-lich-te kamer en ga kra-ken: het beste amu-se-ment is je eigen bed bou-wen uit pal-lets en de mooi-ste ge-sprek-ken heb je niet op Fa-cebook maar onder een bouw-lamp met je nieu-we huis-ge-no-ten. Ga voor je pand-je zit-ten en praat met de buren. In de so-ci-a-le huur-wo-nin-gen in je straat zit-ten bond-ge-no-ten ver-scho-len die je meu-bels en rest-jes pasta zul-len bren-gen in ruil voor een goed ge-sprek of het lenen van je ac-cu-boor. Kies je pan-den po-li-tiek: vecht met tan-den voor dat ene huis-je van Ymere dat in de ver-koop wordt gezet en mis-schien dan, over een jaar of tien, zijn er nog so-ci-a-le huur-wo-nin-gen over om je kra-ker-s-pen-si-oen in uit te zit-ten. Laat de rijke mas-to-don-ten niet alles van je af-pak-ken maar vecht terug. Zij aan zij met je nieu-we ka-me-ra-den en je nieu-we bond-ge-no-ten. Mil-len-ni-als, ga kra-ken. We weten al-le-maal in wat voor we-reld we leven: een we-reld waar-in al het avon-tuur kapot is ge-maakt. Ver-wel-kom het laat-ste avon-tuur: die we-reld ka-pot-ma-ken en een be-te-re schep-pen. Je zult in je op straat ge-von-den spie-gel kij-ken en weten: ik heb het goede ge-daan. Ik heb er-gens in ge-loofd en ik heb niet op-ge-ge-ven. En één och-tend, als de kof-fie prut-telt op de kook-plaat en de zon schijnt op je voor-ge-vel, zul je weten: dit is hoe het leven ge-leefd moet wor-den, in de tocht-ga-ten van het sys-teem, want al-leen daar hangt nog een fris-se bries.
Issue #017 Published: 05-04-2018 // Written by: Clara Davies
Minds Of Amsterdam
Minds of Amsterdam is a new AA column in which Clara Davies lets us meet a different artist working in Amsterdam each time. This might be someone she’s randomly encountered, someone who has triggered her curiosity or has somehow impressed her. It could be a painter, designer, musician or photographers – it doesn’t matter as long as she or he is a soul whose creative work adds a touch of magic to this world. The purpose? Using AA as a platform where people and art can meet. Enjoy! GHOM  GHOM: A woman, and three men; A viola, a synth, a cajon and an electric guitar. Their music genre? Alternative rock, experimental-folk as eclectic as the nationalities of this combo. Their presence on stage? Strong and distinct, with a pinch of glitter and a Breton cap.  Their debut album ‘A Debate About A Lobster’ was released February 8th – and it is a combination of cool and moving. You can find them playing in venues all around town, and you’ll easily spot me on the side of the room stomping my feet and holding a beer. GHOM, that’s a fun band name! What does it mean and where did it come from? Me (Roberto) and Maya, the viola player, we’re music partners since when we were living together in Istanbul, so our home was actually our music studio. And the same happened here in Amsterdam, where we find ourselves both rehearsing and composing mostly in our living room. We tried to find something that sounded funny, and Dutch as well, with that typical G rough phonetic. And ta dah: GHOM came out! What are you trying to express through your music?  Since we played together in Istanbul, our music was always a lot about the feeling of the moment, somewhat bringing up emotions and memories, something which is very common in the middle-east and less in center/north Europe. So I think we try to keep this mix - of warm, strong, powerful emotions, served with a cold climate :) besides, I don’t think we try to express much. Express ourselves, our love to music and to playing together, and try to reach people’s stomach and heart.  Your nationalities are as eclectic as your music. How did you come together? I am originally Italian and Maya is from Israel, but she’s been studying and making music in Holland for years. We originally met in Turkey, through another band which we were founders of, MavaRoz from an art collective based in Cihagir. Once we moved to Amsterdam, we met Ali by chance, who is from Istanbul but lives here. David is British and joined us by becoming the last piece of the puzzle.  David and I currently work in the same company.  You have developed a very peculiar sense of style on stage – why is that? Personally, I like to wear different costumes and put make up on. In addition, I like to hear magic but also see it on stage. I think it makes everything more fun and special. Music, performance, these are all forms of unordinary communication, something which stands-out from the daily routine. Weird leggings, masks and of course – glitter, we LOVE glitter. We need to be sincere on stage, that’s where the style plays a role. Pick one word that defines the essence of GHOM. More than one person defined us as ‘Apocalyptic’ during our performances. I’d say that is quite accurate and suits as well. Word on the street is you recorded your first album, how was that? We recorded in a very strange place, a temporary warehouse where I was living for a month, which to our convenience happened to have a mixer and monitors. So we called some technician friends from The Hague and they recorded us live. In a 4 hour, one-take session, we managed to record all of the 8 tracks of our debut LP called “A Debate About A Lobster”. It felt like going through a twin pregnancy at the time, but we made it! We decided to distribute the album as an artwork package made of a booklet that you can color as you feel (one color for each song) and a GHOM logo USB keyring. It definitely felt like we were making something god out of all these sounds we blow in the air.  What are the biggest advantages in your opinion to having your band based in Amsterdam over any other city? Amsterdam is sort of a no-man’s land, so you feel free here to do anything you like. It is also inspiring to be surrounded by many great musicians from all around the world, and so be able to swim between so many styles and scenes in one small place.  We thought this could be a fertile terroir for something like GHOM. What happens next – in music and in life? Now we’re trying to contact indie music labels, booking agencies and festivals, both abroad and around the Netherlands so we can get finally rich and famous and start making families. All the package of adult life. Enough of punk life! More info about GHOM: