Wat willen we laten groeien in Amsterdam? - Wat de Lutkemeerpolder ons vertelt over deze stad en haar bestuur
Vrijwel iedereen met een activistische antenne in Amsterdam heeft inmiddels van de Lutkemeerpolder gehoord. Misschien liep je mee met een actie, doneerde je aan de crowdfunding (dank daarvoor), tekende je een petitie of zag je er iets over in de media. De strijd om de Lutkemeerpolder is uitgegroeid tot één van de meest sprekende voorbeelden van de vraag waar Amsterdam voor staat en waar de gemeentepolitiek toe in staat is.
Voor wie later aanschoof: de Lutkemeerpolder ligt aan de zuidwestrand van Amsterdam, in de diepstgelegen polder van de stad. Het gaat om de laatste 60 hectare vruchtbare zeekleigrond binnen de gemeentegrenzen. Grond die al generaties lang door boeren wordt beheerd. Grond die voedsel produceert, water vasthoudt, verkoelt en ruimte biedt aan biodiversiteit.
En toch werd begin deze eeuw besloten dat hier distributiehallen moesten komen. Alle biologisch beheerde landbouwgrond zou verdwijnen. Dat besluit kent een problematische geschiedenis van grondverkoop en belangenverstrengeling, vastgelegd in de documentaire van Dr. Mokum Lutkemeerfiles. Het algemeen belang werd aangevoerd, maar de uitkomst was verharding, verdozing en privaat gewin.
Verzet van onderop
Bewoners, stadsboeren en betrokken Amsterdammers kwamen jarenlang in verzet onder de naam Behoud Lutkemeer, met Alies Fernhout als onvermoeibare motor. Er werd actiegevoerd, geprocedeerd en publiek debat gevoerd. Met resultaat: in 2021 trok Ahold zich terug uit de polder.
De gemeente besloot twee hectare aan boerderij De Boterbloem terug te geven. Een gebaar. Voor velen onvoldoende. Twee hectare is geen antwoord op de klimaat-, biodiversiteits-, voedsel- en gezondheidscrises waar we middenin zitten.
Eind 2021 ontstond mede door initiatiefnemers zoals Natasha Hulst en Nienke Binnendijk, Voedselpark Amsterdam. Een burgerinitiatief met een prachtig sociaal-ecologisch plan voor 40 hectare agro-ecologische landbouw, goed voor de voedselvoorziening van circa 20.000 mensen. De crowdfunding raakte een snaar: binnen korte tijd werd bijna een half miljoen euro opgehaald door duizenden Amsterdammers.
Na de gemeenteraadsverkiezingen van 2022 leek verandering mogelijk. GroenLinks, PvdA en D66 vormden een coalitie in een stad met een begroting van 8,5 miljard euro. Brede welvaart, commons, gemeenschapseconomie en stadslandbouw stonden hoog op de agenda. Maar toen het erop aankwam, klonk steeds hetzelfde antwoord: er is geen geld. De uitkomst stond vast.
Het Lutkemeerommetje: van actie naar inzicht
In 2022 startte Iris Poels met het Lutkemeerommetje, aanvankelijk uit onbegrip. Waarom kiest deze stad voor verharding in plaats van een waterbuffer, vogelbroedgebied en voedselplek? De wandelingen groeiden uit tot een beweging. Duizenden mensen liepen mee: bewoners, studenten, raadsleden, onderzoekers, de burgemeester en zelfs de dijkgraaf.
Steeds dezelfde vraag: van wie is deze grond, en welk belang dient hier?
Rond de Lutkemeerpolder ontstond een breed netwerk van kennis en cultuur. Er waren samenwerkingen met universiteiten, internationale symposia over commons en post-growth steden, en een meerjarig Europees onderzoeksproject. Voedselpark Amsterdam was te zien op de Architectuur Biënnale Rotterdam, in verschillende tentoonstellingen. De campagne Red Ons Groen bracht 25.000 steunbetuigingen voor een Voedselpark in de Lutkemeerpolder.
De zonnebloem als symbool
In 2024 bloeide de polder letterlijk op. Uit zonnebloemen bij De Boterbloem ontstond het Zonnebloemprotest. Zaden werden door de stad verspreid. In 2025 bloeiden meer dan 10.000 zonnebloemen, van IJburg tot Osdorp en van de Zuidas tot Noord. Meer dan 1.500 bewoners deden mee. De zonnebloem stonden voor de vraag: van wie is grond? wat willen we laten groeien in deze stad?
En toch: geen centimeter gered
Alles is gezegd en gedaan: documentaires, podcasts, tientallen insprekers, Kamervragen, krantenartikelen, symposia, tentoonstellingen en acties. En toch is er in de afgelopen vier jaar geen vierkante centimeter van deze unieke grond gered.
De huidige wethouder Ruimtelijke Ordening stelt dat de grond 4,5 miljoen euro per hectare moet opleveren. Dat het gebied slecht bereikbaar is, een hoog overstromingsrisico kent, bijdraagt aan hitte en fijnstof in Nieuw-West en dat er enorme leegstand is aan bedrijfshallen is, het weegt volgens de bestuurders niet op tegen de grondopbrengst. Buitenlandse investeerders zien kansen. Schiphol is tevreden.
Dat het gebied slecht bereikbaar is, een hoog overstromingsrisico kent, bijdraagt aan hitte en fijnstof in Nieuw-West en dat er enorme leegstand is aan bedrijfshallen is, het weegt volgens de bestuurders niet op tegen de grondopbrengst
Is alles verloren?
Nee zeker niet, er is ook goed nieuws! In 2024 werd Stichting Voedselpark Amsterdam opgericht. In 2025 won Voedselpark Amsterdam de tender voor 9,5 hectare grond in de Lutkemeerpolder. Let op, dit is op een plek waar nooit gebouwd zou worden. Vanaf 2027 kan daar daadwerkelijk worden gestart.
De komende jaren bouwen we aan Voedselpark Amsterdam als plek voor voedselproductie, educatie, gezondheid, biodiversiteit en ontmoeting. Tegelijk blijven we ons verzetten tegen verdere verharding van de polder. De Lutkemeerpolder is bij uitstek geschikt voor een stedelijke voedselhub die korte ketens, zorg, onderwijs, een plek waar de bewoners van Nieuw-West trots op kunnen zijn.
Een opdracht aan de nieuwe gemeenteraad
De Lutkemeerpolder raakt aan de kern van de stad: hoe gaan we om met schaarse grond, lange-termijnwaarde en betrokken burgers? Aan nieuwe raadsleden vragen we geen mooie woorden, maar keuzes:
● Stop verdere verharding van de Lutkemeerpolder.
● Maak voedselproductie, waterberging, biodiversiteit en gezondheid leidend, niet korte-termijn grondopbrengst.
● Zie Voedselpark Amsterdam als een kans voor de sociale economie.
● Neem burgerinitiatieven serieus als mede-makers van de stad.
● Neem klimaatverandering serieus, bescherm het resterende groen van de stad structureel.
Laat zien dat het kan, samen bouwen aan een groene stad waarin voedselproductie en natuur met elkaar verbonden zijn en waar de bewoners samenwerken aan een duurzame toekomst voor iedereen.
Een beknopte Lutkemeer tijdlijn
2018 – Behoud Lutkemeer - Publieke steun
Meer dan 8.000 Amsterdammers tekenen een petitie voor behoud van de Lutkemeerpolder als agrarisch en natuurgebied. Het verzet tegen verdozing krijgt een breed maatschappelijk draagvlak.
2020 – Albert Heijn trekt zich terug
Na jarenlange acties van Behoud Lutkemeer ziet Albert Heijn af van de vestiging van een distributiecentrum in de polder. Een belangrijk keerpunt.
2021 – Start Voedselpark Amsterdam
Een nieuw initiatief. Ontwikkeling van een concreet en haalbaar plan voor een agro-ecologisch landschapspark, gedragen door bewoners, boeren, experts en maatschappelijke organisaties.
2022 – Crowdfunding
Via crowdfunding wordt €500.000 opgehaald voor behoud van de Lutkemeerpolder en de ontwikkeling van Voedselpark Amsterdam. Duizenden Amsterdammers investeren in een ander toekomstbeeld voor de stad.
2022 – Geef de bodem jouw stem
Publieksactie om de waarde van vruchtbare bodem zichtbaar te maken, met bijdragen van onder anderen Hans Sibbel en dichter Jörgen Gario (UNOM).
2022 – Documentaire MEER
Maker Bart Melief legt de langdurige strijd vast om de laatste akkers van Amsterdam en bereikt een breed publiek. De documentaire staat op Youtube.
2023 – Met de kennis van nu
Voedselpark organiseert een dialoogsessie met bewoners Nieuw-West, experts en gemeente om, op basis van actuele kennis over klimaat, voedsel en gezondheid, opnieuw naar de Lutkemeerpolder te kijken.
2023 – Red ons groen
Grote publiekscampagne tegen verharding en verdozing, resulterend in circa 25.000 steunverklaringen.
2024 – Joint Fact Finding
Na een gezamenlijk feitenonderzoek erkent de gemeente Amsterdam dat de Lutkemeerpolder ongeschikt is voor stadslogistiek.
2024 – Tender 9,5 hectare
De gemeente stelt kavel N5 (9,5 hectare) beschikbaar voor stadslandbouw en natuur. Let op: een locatie waar nooit bouwplannen voor zijn geweest.
2025 – Voedselpark Amsterdam wint tender
Het plan van Voedselpark Amsterdam wordt geselecteerd. Op 9,5 hectare kan vanaf 2027 daadwerkelijk worden gestart met agro-ecologische landbouw, educatie en gemeenschapsfuncties.