De groeten van KM #02 - Cocreatie in Amsterdam: van hoop naar harde lessen

De lente brak door in de zomer van 2023 met de Amsterdamse KOT-herstelaanpak in zelfregie. Na talloze sessies met raadsleden, lotgenoten en doordouwers uit andere steden, nam de gemeenteraad unaniem drie moties aan. Een mijlpaal, mogelijk gemaakt door een gedreven ambtenaar en betrokken partijen.

Een uniek begin
In december 2023 presenteerden zes steungroepen hun plannen aan PvdA-wethouder Marjolein Moorman. Met steun van de Amsterdamse politiek en subsidie van de afdeling Inkomen en Armoedebeleid gingen zij voor drie jaar aan de slag. Doel: erkenning en herstel voor de 11.000 Amsterdamse slachtoffers van het kinderopvangtoeslagenschandaal. Lotgenoten, ambtenaren en buurtteams werkten samen aan vertrouwen, vernieuwing en versneld maatwerk voor ouders en kinderen.

Tussen 2020 en 2023 was er weliswaar 2 miljoen euro uitgekeerd, maar voor veel gedupeerden kwam die hulp te laat en te ondoordacht. De steungroepen, met hun ervaringsdeskundigheid, gingen vraaggestuurd aan de slag. De gemeente benaderde de doelgroep via deze groepen, in een poging het vertrouwen te herstellen.

Renger Visser, hoofd van de afdeling, inspireerde iedereen met zijn oproep: de gemeente had de steungroepen nodig om dit schandaal het hoofd te bieden

Samen op weg
Op 29 januari 2024 zaten de eerste zes initiatiefnemers en de hele afdeling Inkomen en Armoedebestrijding samen in de Meervaart, bij de voorstelling Verloren Onschuld over het KOT-schandaal. Renger Visser, hoofd van de afdeling, inspireerde iedereen met zijn oproep: de gemeente had de steungroepen nodig om dit schandaal het hoofd te bieden. Cocreatie was het sleutelwoord, tot alle 6.000 gedupeerde gezinnen hun herstelproces hadden doorlopen.

Groeispurt en groeipijn
Medio 2024 waren er, in het kielzog van de eerste zes, negen nieuwe steungroepen bijgekomen. Er was politieke en ambtelijke steun, er was elan. Het budget rolde, buurtteams kwamen los van hun handelingsverlegenheid. Eindelijk mocht er geholpen worden, met compassie en zonder bureaucratische belemmeringen. De lange wachtlijsten van jongeren werden aangepakt.

Maar in 2025 ontstond een groeiend probleem. Cocreatie kwam onder druk. Koningin Minina pakte sinds 2023 de zware taak met overgave op, samen met lotgenoten, ambtenaren en steungroepen. Er werd hard gewerkt aan systemische interventies, empowerment, communicatie en media. Er ontstond een beeldbank, er werden filmpjes gemaakt. In de eerste helft van 2024 zetten we enorme stappen, voor alle betrokkenen hoopgevend en overtuigend. Het rijk kwam kijken hoe Amsterdam het deed.

In de zomer van 2024 brak het komen en gaan van ambtenaren de herstelaanpak op. Steungroepen kregen te maken met interne problemen, weinig mandaat en veel trauma

Tegenwind
In de zomer van 2024 brak het komen en gaan van ambtenaren de herstelaanpak op. Steungroepen kregen te maken met interne problemen, weinig mandaat en veel trauma. Buurtteams gebruikten bijvoorbeeld folders niet, waar maanden aan was gewerkt. Onderling vertrouwen tussen initiatiefnemers en steungroepen bleek kwetsbaar. Het opzetten van nieuwe organisaties, het omgaan met getraumatiseerden en veranderende rijksregels maakten het werk zwaar. Intussen werd Laurentien van Stichting Gelijkwaardig Herstel onder vuur genomen, omdat haar aanpak snel, succesvol en tien keer goedkoper was dan die van de commissie Werkelijke Schade.

Het gevoel van gezamenlijkheid verdween
In 2025 was de eenheid weg. Zestien steungroepen legden klassiek verantwoording af met pdf’s en spreadsheets, maar wat zeggen die cijfers eigenlijk? Wat telt, is dat Amsterdam en Amsterdammers zich nu meer dan ooit moeten melden als bondgenoten. We willen allemaal helen, allemaal leven. Red er één, en je redt de mensheid. Laten we deze cocreatiepoging koesteren, want de regering wil bezuinigen op voorzieningen voor kwetsbare bewoners en op compassie.

Een oproep
De gemeente kan de Amsterdamse bestuurscultuur op de agenda houden, leren van het herstelwerk en experimenteren met ‘doen wat nodig is’. Er is veel beeldmateriaal dat Amsterdammers inzicht, compassie en trots kan geven. Maar het is geen goed-nieuws-show. Burgers vechten om budget, verdeel-en-heers geeft rust op het stadhuis, maar dat is niet hoe we mensen op hun mooist zien.

Systemisch onrecht aanpakken biedt hoop en handelingsperspectief. Koningin Minima werd in december 2024 gecanceld en bestolen door de (bestuurs) leden van haar opgebouwde Empowerment Coöperatie., maar ging onbezoldigd verder met speur- en ontwikkelwerk in de sociale basis. Want de genadeloosheid en het wantrouwen zijn goed georganiseerd. Veel mensen pakken hun biezen, kiezen met hun voeten. Nederland is al lang geen gaaf land meer.

Stemadvies
Amsterdammers willen vrede, zelfbeschikking, gemeenschapskracht en een nieuwe bestuurscultuur. Het maakt niet uit van welke politieke partij de 45 oude en nieuwe raadsleden komen.