Van Robodock naar Steelhenge - Een interview met Maik ter Veer

Wat betekent het voor je om met Steelhenge op Het Stenen Hoofd te staan, zo vlak naast de Silo waar jouw verhaal zo’n 30 jaar geleden begon?
Het roept een dubbel gevoel op. Aan de ene kant voel ik dankbaarheid. De vrijheid die ik in de jaren ’90 in de Silo ervoer, heeft mij gevormd. Ik leerde er vrij denken en handelen, in een tijd waarin vrije ruimte nog echt vrij was – zonder politieke kaders of institutionele controle. Alles ontstond organisch, in zelfbeheer. We bouwden onze eigen ruimtes, streden voor het behoud van het Silo-monument en organiseerden talloze feesten en theatervoorstellingen. De Graansilo was het hoogtepunt van artistieke vrijheid uit de kraakbeweging. Het was niet alleen een culturele vrijplaats, maar ook een daadwerkelijke poging om een betere wereld te bouwen. Ik gun iedere jongere zo’n leven van ongeremde verbeelding en verantwoordelijkheid.

Aan de andere kant leerde ik daar ook hoe kortzichtig en eigenbelang-gericht politieke processen kunnen zijn. De manier waarop de politiek destijds met onze Vereniging Behoud Graansilo omging, heeft mijn vertrouwen in politiek en haar zogenaamd democratische processen flink aangetast.

Met Steelhenge nu op deze plek staan, voelt als een moment van reflectie. Het is confronterend en verbindend tegelijk: een terugkeer naar de oorsprong, maar ook een markering van wat er in dertig jaar is veranderd – in de stad, in de vrije ruimte en in mezelf.

Hoe heeft je reis van plekken, activiteiten en kunstwerken geleid tot Steelhenge?
Na een strenge toelatingsprocedure kwam ik als huurder terecht in de toen al gekraakte Graansilo, waar ik ruim zeven jaar woonde en werkte. Daarna belandde ik uit noodzaak op het ADM. In het begin was ADM een harde plek, waar geweld en maffiapraktijken aan de orde van de dag waren. Juist in die context ontstond het legendarische Robodock Festival.

Na zes edities verliet ik met Robodock het ADM, eerst naar Rotterdam. Later vond het festival nog enkele jaren een plek op de NDSM, tot het vastliep in de gentrificatievalkuil van kortzichtige politieke belangen, projectontwikkelaars en grondpolitiek. Deze reis langs verschillende plekken en kunstwerken heeft uiteindelijk geleid tot Steelhenge.

Het sculpturale basismateriaal van Steelhenge draagt nog steeds het industriële karakter van de Silo en de NDSM- en ADM-scheepswerven in zich. Door de jaren heen is dit materiaal steeds opnieuw gerecycled en getransformeerd. Nu is het een mobiele, reizende spirituele vrijplaats – ook omdat ikzelf als mens ben gegroeid. Het is een prettig idee dat ik zelf kan bepalen wanneer Steelhenge weer verder reist, redelijk onafhankelijk van stedelijke gentrificatieprincipes.

Steelhenge voelt inhoudelijk kloppend, omdat Robodock naast het vurige spektakel ook een mystieke kant had. Naast de keiharde politieke statements in de beginjaren, die het broedplaatsenbeleid initieerden, werkte ik later met sterke artistieke thema’s zoals Alchemy en Ritme & Tijd. Deze ontwikkelden zich tot de Fenix Vuurvogel Opera en uiteindelijk tot Robonights op het ADM met De migratie van de Ziel. In totaal waren er twaalf Robodock-edities, verspreid over veertien jaar.

Steelhenge gaat over de natuurlijke verbinding tussen mensen, maar ook over het herontdekken van onze connectie met de natuur en de kosmos

Wat is een henge en waarom is Steelhenge belangrijk in deze ontwrichtende tijd?
Henges weerspiegelen een oude, natuurlijke manier van samenleven, uit een tijd voordat horloges bestonden. Door de positionering van stenen ten opzichte van de zon en maan konden mensen vrij nauwkeurig bepalen hoe planeten draaiden en wanneer de seizoenen begonnen – en zo ook wanneer te zaaien en te oogsten. Henges dienden ook als bescherming voor gemeenschappen, omringd door een aarden wal. Binnen de henge vonden rituelen, vieringen en soms begrafenissen plaats.

Grote henges, zoals Stonehenge, werden collectief gebouwd; stenen werden uit verschillende windstreken aangevoerd door diverse stammen. Dit laat zien hoe belangrijk samenwerking was – iets wat bij Steelhenge opnieuw zichtbaar wordt. Steelhenge gaat over de natuurlijke verbinding tussen mensen, maar ook over het herontdekken van onze connectie met de natuur en de kosmos. Een innovatie is dat deze henge met technologie kan worden ontwikkeld, om zo meer sterrenverhalen te verzamelen en vertellen. Dat is een super inspirerend groeiproces.

In een tijd waarin materialistische, kapitalistische politiek onze communities verdeelt en valse narratieven verspreidt, herinnert Steelhenge mensen eraan dat het ook anders kan. Het is een elementaire plek om samen te komen, stil te staan, te verbinden en te ervaren dat verbinding en samenwerking nog steeds mogelijk zijn.

Is Steelhenge voor jou als kunstenaar een manier om de connectie met astrologie te activeren?
Scepsis over astrologie komt vaak voort uit een verkeerd beeld: men denkt dat het iets mysterieus is dat niet bewezen kan worden, of het wordt belachelijk gemaakt in tabloids. Voor mij is astrologie echter een studie van en voor het leven, en van cyclisch denken. Het heeft door de eeuwen heen de grootste kunstenaars én machthebbers geïnspireerd. Steelhenge biedt juist een vrije ruimte voor vrij denken en associëren.

Astrologie kent een enorm breed spectrum en er bestaan vele methodes. Het kan worden ingezet voor persoonlijke ontwikkeling, zelfinzicht, relaties, gezondheid of zelfs geopolitiek. Het mooie is dat iedereen een unieke, op maat gemaakte astrologische geboortekaart heeft; elk individu beschikt over een andere kosmische blauwdruk.

Steelhenge is voor mij als kunstenaar een manier om deze connectie opnieuw te activeren. Het herinnert mensen eraan dat we deel uitmaken van grotere cycli, dat het leven ritmes en verbanden kent, en dat zelfreflectie en verbinding met de kosmos waardevolle tools zijn om bewuster te leven.

Kraken is best een spirituele daad: je kraakt het teveel aan materie van iemand die een overschot heeft, en dat raakt die ander spiritueel.

Je wil door middel van Steelhenge “de Ster terugzetten in AmSTERdam”, wat bedoel je daarmee?
De stad is de afgelopen jaren radicaal materieel georiënteerd geraakt. De I Amsterdam campagne illustreert dit goed: economisch gedreven massatoerisme heeft geleid tot een onleefbare binnenstad voor bewoners, grote woningtekorten en een influx van kapitaalkrachtige expats. Gentrificatie en het verplaatsen van kunstenaars naar dure, tijdelijke broedplaatsen hebben de eens vrijheidslievende, vrolijk-anarchistische en spirituele kant van Amsterdam gereduceerd tot een vermarktbaar imago.

Materieel is voor mij polair aan spiritueel. Waar materieel draait om economische kracht en zichtbare status, gaat spiritueel over zin, betekenis, creativiteit en innerlijke rijkdom. Kraken is daarom eigenlijk best een spirituele daad: je kraakt het teveel aan materie van iemand die een overschot heeft, en dat raakt die ander spiritueel.

Met Steelhenge probeer ik daarom meer nadruk te leggen op het woord STER in AmSTERdam, als symbool voor de spirituele kant van de stad. Ik hoop dat dit initiatief bijdraagt aan een toekomst waarin Amsterdam niet alleen economisch succesvol is, maar ook weer meer leef- en bestuurbaar door en voor de eigen bewoners – met betaalbare woningen, nieuwe concepten en vrije ruimte voor lokale gemeenschappen.

Wat vind je van de huidige (zogenaamd linkse) coalitie en wat zou je een nieuwe coalitie willen meegeven?
Stemmen doe ik niet meer; mijn vertrouwen in de hogere politieke bestuurscultuur is beperkt. Maar ik geloof wel in mensen uit de maatschappij die hun leiderschap hebben bewezen of binnen instituties proberen verschil te maken. Autonomie betekent voor mij niet isolatie, maar inhoudelijke onafhankelijkheid. Publieke middelen kunnen - mits ingezet vanuit vertrouwen en wederzijds respect - een investering zijn in publieke waarde. Subsidie is dan geen afhankelijkheid maar een tijdelijke ondersteuning van iets dat van en voor de gemeenschap is. 

Gaat er op woensdag 18 maart (de dag van de gemeenteraadsverkiezingen) nog iets speciaals gebeuren op Steelhenge?
Nee, niets speciaals. We kijken hoe de sterren staan en nodigen mensen uit. Je betreedt de henge als je eigen sterrenbeeld en kunt heerlijk polariseren met je tegenoverliggende sterrenbeeld. Je kunt links kijken en rechts om te zien wat je daar ontmoet? En je kunt je afvragen wie eigenlijk je buurman of -vrouw is als sterrenbeeld? Het gaat allemaal om verhoudingen tot elkaar in een symbolische eenheid waarin we cyclisch tot elkaar verbonden zijn.

Van 19 maart t/m 22 maart vind op Steelhenge het Lentefeest plaats (Ostara). Wat wordt dat voor een event? 
Ostara is een feest wat bij de Kelten het begin van de lente markeert want het is precies 12 uur licht en 12 uur donker die dag. Het programma is nog in wording en is kleinschalig maar ik hoop dat Steelhenge verandert in een publieke dansvloer onder de sterren. Ook wens ik dat een aantal beeldend kunstenaars uit de Robodock-tijd op bezoek komen om de sculpturale toekomstvisie van Steelhenge mede te bepalen voor de komende jaren. Iedereen draagt zo zijn steentje / moertje of vlammetje bij voor deze tempel voor de nieuwe tijd.

Wat zijn je toekomstplannen met Steelhenge?
Na deze pioniersperiode gaat Steelhenge terug naar de opslag ter voorbereiding op een midzomerviering op een groot zomerfestival, om daar inkomsten te genereren. Het Stenen Hoofd is in die zin een risicovolle maar noodzakelijke eerste stap om het concept autonoom in de wereld te zetten. We zullen evalueren wat we hebben geleerd en hoe Steelhenge zich verder kan ontwikkelen. Mogelijk meerdere keren per jaar, ook in het buitenland. Het Westerpark biedt in september 2028 perspectief voor een nieuwe opstelling.

Uiteindelijk zoek ik een vaste, natuurlijke locatie waar Steelhenge kan wortelen en worden aangeplant als plek voor scholing, ontmoeting, viering, heling en ritueel - een plaats waar materieel en spiritueel opnieuw in balans kunnen komen. Een plek die gedragen wordt door gemeenschap én mogelijk gemaakt wordt door mensen, ook binnen beleid, die begrijpen dat vrije ruimte geen tijdelijke luxe is maar een noodzakelijke voorwaarde voor een levende stad.
We vragen het universum to provide.


Meer info over Steelhenge
www.steelhenge.nl