Amsterdams Stadsjournaal
Activistische films 1974-1984

Het Amsterdams Stadsjournaal was een filmcollectief dat van 1974 tot 1984 actief was. In tien jaar maakten zij 36 korte documentaires over thema’s als woningnood, gastarbeid, arbeidsomstandigheden, de positie van Surinamers in Nederland, dienstplicht, stadsvernieuwing en de kraakbeweging. Hun films waren niet bedoeld als vermaak, maar als middel om te informeren, bewust te maken en aan te zetten tot actie. De films werden buiten de reguliere bioscopen vertoond, altijd voorzien van een nagesprek, en waren gericht op specifieke doelgroepen zoals buurtbewoners, arbeiders, scholieren en migranten. Zo werd samen met de betrokken groepen gezocht naar oplossingen voor maatschappelijke problemen.

Gratis tentoonstelling en films
Van 11 oktober 2025 tot en met 8 maart 2026 is in het Stadsarchief Amsterdam een gratis tentoonstelling over dit progressieve collectief. In de Filmzaal van het Stadsarchief worden tijdens de tentoonstellingsperiode vele Stadsjournaalfilms vertoond. 
De Amsterdamse Stadsjournaals zijn ook gratis te zien op de Eye Film Player website.

Collectieven van nu
Aan het einde van de Amsterdams Stadsjournaal tentoonstelling zie je video’s van collectieven van nu. OT301, De Transketeers en Verdedig Noord zijn organisaties, die kunst, activisme en diversiteit inzetten voor maatschappelijke verandering. OT301 is een collectief eigendom en non-profitproject in Amsterdam dat kunst, politiek en subcultuur samenbrengt vanuit de waarden van inclusiviteit, autonomie en zelforganisatie. De Transketeers maken films, series en educatief materiaal met een focus op positieve en genuanceerde beeldvorming van genderdiversiteit en streven zo naar een rechtvaardigere samenleving. Verdedig Noord is een bewonersorganisatie die met kunst, acties en campagnes strijdt tegen gentrificatie en zich inzet voor een solidaire, inclusieve en duurzame stad.

Filmmakers Barbara den Uyl en Annette Apon
Barbara den Uyl en Annette Apon waren twee van de filmmakers van het Amsterdams Stadsjournaal. Na hun tijd bij het collectief hebben beide nog vele eigen films gemaakt. 

Barbara den Uyl werd landelijk bekend met haar film ‘In naam der wet’ (1991),over de dood van kraker Hans Kok, die genomineerd werd voor een Gouden Kalf. Ze is werkzaam als documentairemaker 
www.vanderhoopfilm.nl/barbara-den-uyl

Annette Apon regisseert korte films, speelfilms, documentaires en dramaproducties. Haar speelfilmdebuut  ‘De golven’ werd uitgebracht in 1982, en was de eerste literatuurverfilming van een roman van Virginia Woolf op het Nederlandse bioscoopscherm. Sinds 1973 regisseerde zij een 40-tal films, zowel speelfilms als documentaires.  
www.annetteapon.nl

Barbara den Uyl melde zich bij het Amsterdams Stadsjournaal aan in 1978, omdat de leden van dit collectief kritische films maakten op een interessante filmische manier. “Ik heb Nederlands gestudeerd, geen filmacademie gedaan, maar hun slogan was: ‘Iedereen kan alles leren’. Bij het kennismakingsgesprek zeiden ze: ‘Sorry, dat geloven we al lang niet meer, maar je mag er wel bij komen. Weet wel: Je zult alles zelf moeten doen.’

Ze ziet wel dat de tijd is veranderd: “Dat collectieve, idealistische, dat geloof in de maakbaarheid van de samenleving, dat is er niet meer. Maar ook nu zijn er mensen die zich inzetten voor een betere maatschappij, die willen dat het met iedereen, en met de aarde, goed gaat en niet alleen met hen zelf. Wij werden (mede) gevormd door de oorlog in Vietnam, nu worden we getergd door de oorlogen in Oekraïne, Gaza, Jemen, Soedan, Congo...  Woningnood was er toen en is er nog steeds. Gastarbeiders, migranten, vluchtelingen worden nog altijd, nog steeds met uitzetting bedreigd. Populair rechts, populair extremisme dreigt te winnen van links, Geld regeert nog steeds alles en iedereen en helaas ook domheid. Daarbij ben ik bang voor AI. Gaat de techniek de menselijkheid overheersen?”
Haar favoriete Stadsjournaals zijn Amsterdams Stadsjournaal 34 Hoeveel uur ging u naar school? (1983) “Mijn eigen film over een vrije school. Ik vind die film belangrijk, omdat de film aantoont dat onderwijs, met liefde gegeven, belangrijk is. Ik vind onderwijzen, kennis en waarden overdragen, een van de noodzakelijkste dingen in het leven.”

En Amsterdams stadsjournaal 6 – De Dapperbuurt (1975): “De film is niet meer of minder dan een uitleg over hoe je goed actievoert voor een betere buurt. De stapsgewijze uitleg is misschien niet het meest boeiende onderwerp, zou je denken, maar het is gedetailleerd, adequaat, nuttig en veelomvattend. En het gebruik van filmische middelen is perfect.”

“Activistisch was ik natuurlijk een beetje van huis uit, Maar dat is zeker gekomen op de middelbare school door de oorlog in Vietnam, in Provo’s studentenbeweging, Dolle Mina’s, tegen kernenergie, milieuactivisten en krakers. Ik heb nooit zelf voor mezelf gekraakt, Maar ik heb wel heel veel kraakacties meegedaan. Of huizen verdedigd waar ze bang waren. Dat de knokploegen kwamen of bij grote ontruimingen grote panden.”

Het mooiste aan mijn tijd bij het Amsterdams Stadsjournaal was het enorme elan en enthousiasme waarmee we iets nieuws wilden ontwikkelen en hoe aanstekelijk het bleek te zijn.

De films “Chaos in de rechtsstaat’ en ‘Politiewerk’ worden wel als haar ‘kraakfilms’ betiteld.

Annette Apon herinnert: “Het mooiste aan mijn tijd bij het Amsterdams Stadsjournaal was het enorme elan en enthousiasme waarmee we iets nieuws wilden ontwikkelen en hoe aanstekelijk het bleek te zijn. In die tijd was er een overeenkomst tussen de distributeurs en producenten van de films en zelfs de bioscopen. Die mochten alleen producten van elkaar afnemen. Als je geen onderdeel van die overeenkomst was, dan kwam je er niet in. Dat heeft tot gevolg gehad dat er een heel alternatief circuit kon ontstaan, wat een enorme energie en elan heeft op opgewekt. O.a. de oprichting van Film International (later IFFR), Cinemien, Fugitive Cinema en alle filmhuizen die langzamerhand opgericht werden.

Haar favoriete Stadsjournaal is nr. 25, Fietsen. “Gerard Thoolen bindt op de fiets de strijd aan tegen de auto’s.”

Alle informatie over de gratis tentoonstelling en het filmprogramma in het Stadsarchief Amsterdam:
amsterdam.nl/stadsarchief/agenda/stadsjournaal

De Amsterdamse Stadsjournaals zijn gratis te zien via de Eye Film Player website:
player.eyefilm.nl/nl/amsterdams-stadsjournaal

Amsterdam Stadsjournaal screenings op 15 januari in de Ventilator Cinema (OT301)
amsterdamalternative.nl/agenda/20072/amsterdams-stadsjournaal-activistische-films-1974-1984