Hoe China zeldzame aardmetalen inzet als strategisch wapen

China’s greep op zeldzame aardmetalen – essentieel voor smartphones, elektrische auto’s en militaire technologie – heeft de Verenigde Staten, Europa en India in een kwetsbare positie gebracht. Zolang het wereldwijde aanbod beperkt blijft, behoudt China een sterke machtspositie in cruciale technologische sectoren

China’s greep op zeldzame aardmetalen – mineralen die essentieel zijn voor elektronische apparaten, de auto-industrie en defensiesystemen – geeft het land een sterke machtspositie ten opzichte van de Verenigde Staten tijdens de lopende handelsbesprekingen.

Met controle over ongeveer zestig procent van de wereldwijde productie van zeldzame aardmetalen en bijna negentig procent van de raffinage ervan, heeft China zijn machtspositie verder versterkt door exportbeperkingen in te voeren op deze metalen en op zogenoemde ‘permanente magneten.’

Een deel van deze beperkingen was een reactie op de torenhoge invoertarieven die de Amerikaanse president Donald Trump had opgelegd aan Chinese exportproducten. Later werden sommige van deze maatregelen versoepeld om de handelsbesprekingen met de Verenigde Staten te kunnen voortzetten.

Maar donderdag vorige week kondigde China ingrijpende nieuwe exportbeperkingen aan op zeldzame aardmetalen. De maatregelen breiden de beperkingen op verwerkingstechnologie uit en richten zich expliciet op de export naar buitenlandse defensie- en halfgeleiderbedrijven. Dit is Beijings eigen versie van de Amerikaanse Foreign Direct Product Rule, waarmee Washington de export van chips uit derde landen naar China aan banden heeft gelegd.

Deze maatregel, genomen enkele weken voor een persoonlijke ontmoeting tussen Trump en de Chinese president Xi Jinping, maakte de kwetsbaarheid van de Verenigde Staten nog duidelijker zichtbaar, aangezien het land geen eigen raffinagecapaciteit heeft.

‘De hele wereldeconomie is afhankelijk van deze magneten uit China,’ aldus Jost Wübbeke, managing partner bij het in Berlijn gevestigde onderzoeksbureau Sinolytics, dat gespecialiseerd is in de Chinese economie en het Chinese industriebeleid, tegen DW. ‘Als China stopt met de export ervan, zullen de gevolgen wereldwijd voelbaar zijn.’

Eerdere beperkingen hebben al geleid tot verstoringen in de toeleveringsketen, die de Amerikaanse industrie zwaar hebben getroffen. Zo maakte autofabrikant Ford in mei bekend door de tekorten gedwongen te zijn de productie van SUV’s in Chicago terug te schroeven. Ondertussen lieten auto-onderdelenfabrikanten Aptiv en BorgWarner weten dat ze werken aan motoren met weinig tot geen zeldzame aardmetalen om de leveringsproblemen te omzeilen.

Michael Dunne, een in China gespecialiseerde auto-industrieconsultant, zei in juni tegen The New York Times dat de Chinese beperkingen ‘de assemblagelijnen van Amerikaanse autofabrieken volledig tot stilstand zouden kunnen brengen.’

Uitputting van de Amerikaanse voorraden
Uit een enquête van de Amerikaanse Kamer van Koophandel in China, uitgevoerd in mei, bleek dat 75 procent van de Amerikaanse bedrijven verwachtte binnen enkele maanden door hun voorraden zeldzame aardmetalen heen te zijn. Amerikaanse producenten riepen Washington daarom op om te onderhandelen over een einde aan de beperkingen. Tijdens handelsbesprekingen in Londen in juni stemde China ermee in om de goedkeuring van exportvergunningen te versnellen, al bestaat er nog steeds een aanzienlijke achterstand. De nieuwe Chinese exportbeperkingen dreigen deze recente inspanningen echter volledig teniet te doen.

Het strategisch inzetten van zeldzame aardmetalen als geopolitiek drukmiddel door China is niets nieuws. In 2010 stopte Peking gedurende twee maanden de export naar Japan vanwege een territoriaal conflict, wat leidde tot forse prijsstijgingen en de kwetsbaarheid van de wereldwijde toeleveringsketen blootlegde.

Gabriel Wildau, algemeen directeur van het in New York gevestigde adviesbureau Teneo, waarschuwde dat het Chinese systeem van exportvergunningen een blijvend instrument is en niet slechts een tijdelijke reactie op de invoerheffingen van Trump. In een notitie voor zijn klanten in juni schreef hij dat ‘aanvoerbeperkingen een voortdurende bedreiging zullen blijven,’ waarmee hij duidelijk maakte dat China vastbesloten is zijn machtspositie ten opzichte van de Verenigde Staten te behouden.

Ook Europese industrie getroffen door de Chinese beperkingen
De Verenigde Staten zijn niet de enige economie die door het tekort aan zeldzame aardmetalen wordt getroffen. De Europese Unie is voor 98 procent afhankelijk van China voor deze grondstoffen, die essentieel zijn voor de productie van auto-onderdelen, straaljagers en medische beeldvormingsapparatuur.

De Europese Vereniging van Automobieltoeleveranciers waarschuwde in juni dat de sector ‘al aanzienlijke verstoringen ondervond’ door de Chinese exportbeperkingen. De organisatie voegde daaraan toe dat deze maatregelen hebben geleid tot ‘de sluiting van verschillende productielijnen en fabrieken in heel Europa, met verdere gevolgen in de komende weken naarmate de voorraden verder afnemen.’

Alberto Prina Cerai, onderzoeker bij het Italiaanse Instituut voor Internationale Politieke Studies (ISPI), zei tegen DW dat Brussel dringend ‘tijd moet zien te winnen.’

‘Qua schaal kunnen wij [het Westen] China niet bijbenen,’ waarschuwde hij. ‘Zij beschikken over een volledig geïntegreerde toeleveringsketen – van mijn tot magneet – die buitengewoon moeilijk te evenaren is.’ Toch noemde hij een volledige ontkoppeling van China op de korte termijn ‘ondenkbaar,’ en benadrukte hij dat de EU ‘deze afhankelijkheid in goede banen moet zien te leiden met een samenhangende industriële strategie.’

De Europese Commissie, het uitvoerend orgaan van de EU, wil tegen 2030 jaarlijks zevenduizend ton magneten binnen de EU produceren, als onderdeel van de Critical Raw Materials Act. Er lopen al verschillende projecten voor mijnbouw, raffinage en recycling. Dit jaar opende in Estland een grote fabriek voor de verwerking van zeldzame aardmetalen, en in 2026 zal een tweede grote fabriek in het zuidwesten van Frankrijk operationeel worden.

Na een ontmoeting met zijn Chinese ambtgenoot in mei noemde EU-commissaris voor Handel Maros Sefcovic de Chinese beperkingen ‘uiterst verstorend’ voor de Europese auto- en industriesector. China heeft wel een zogenoemd ‘groen kanaal’ voorgesteld om de goedkeuring van exportvergunningen voor EU-bedrijven te versnellen, maar experts waarschuwen dat het proces nog steeds tot 45 dagen kan duren.

India verlaagt export om het binnenlandse aanbod te vergroten
Ondanks het feit dat India met 6,9 miljoen ton de op vier na grootste reserves aan zeldzame aardmetalen ter wereld bezit, levert het land minder dan één procent van het wereldwijde aanbod van deze grondstoffen. Het Zuid-Aziatische land beschikt namelijk niet over de raffinagecapaciteit die nodig is om de metalen te verwerken voor gebruik in hightechtoepassingen. Daarnaast is India afhankelijk van de Chinese export, die zelf ook weer aan beperkingen onderhevig is.

Hoewel New Delhi zijn inspanningen heeft opgevoerd om het aanbod te diversifiëren via samenwerkingsakkoorden met de Verenigde Staten, Australië en Centraal-Aziatische landen, verloopt de vooruitgang tot nu toe traag.

In juni gaf New Delhi het staatsmijnbouwbedrijf IREL opdracht om de export van in eigen land gewonnen mineralen, onder meer naar Japan, stop te zetten, teneinde de aanvoer voor binnenlandse producenten veilig te stellen. In 2024 leverde IREL nog een derde van de 2.900 ton zeldzame aardmetalen die het ontgint aan Japan, via een Japans verwerkingsbedrijf.

G7-leiders beloven verstoring door China aan te zullen pakken
Aangezien het onwaarschijnlijk is dat de dominantie van China op de markt op de korte termijn zal worden doorbroken, hebben de leiders van de G7 tijdens hun bijeenkomst in Canada in juni voorlopig overeenstemming bereikt over een strategie om een mogelijk tekort aan zeldzame aardmetalen te voorkomen. Ze hebben beloofd gezamenlijk op te zullen treden tegen opzettelijke marktverstoringen, zoals die door China, en maatregelen te zullen nemen om de productie en het aanbod te diversifiëren.

‘Wij erkennen deze bedreiging voor onze economieën, evenals andere risico’s voor de veerkracht van onze toeleveringsketens van kritieke mineralen, en zullen samenwerken met partners buiten de G7 om onze economische en nationale veiligheid snel te beschermen,’ aldus de groep van geavanceerde economieën in een document met de titel G7 Critical Minerals Action Plan.

Prina Cerai van ISPI zei tegen DW dat de toegang tot zeldzame aardmetalen voor het Westen steeds belangrijker zal worden naarmate geavanceerde technologieën zich verder ontwikkelen. Ze merkte daarbij op dat ‘robotica en humanoïden op de middellange termijn een belangrijke markt kunnen worden.’

Diverse concurrenten voeren de productie van zeldzame aardmetalen op
Na de 44 miljoen ton aan zeldzame aardmetalen in China beschikken Brazilië, India en Australië gezamenlijk over de op één na grootste voorraad, goed voor ongeveer 31,3 miljoen ton, aldus de US Geological Survey. Onlangs werd in Kazachstan nog eens ongeveer 20 miljoen ton ontdekt.

De Verenigde Staten en Australië zijn het verst gevorderd met het opschalen van hun eigen productie van zeldzame aardmetalen, terwijl de plannen van andere landen zich nog in een vroege tot middelfase bevinden. Deze plannen vergen vijf tot tien jaar, moeten rekening houden met milieuoverwegingen, en vereisen investeringen van miljarden.

Een andere mogelijke toekomstige bron is Groenland, ondanks de barre weersomstandigheden. De Verenigde Staten en de Europese Unie hebben al samenwerkingsovereenkomsten gesloten, en in 2023 werd het Tanbreez-project in het zuiden van Groenland door Mining Intelligence – een leverancier van gegevens over de mijnbouwsector – uitgeroepen tot het meest veelbelovende zeldzame-aardmetalenproject, met een geschatte voorraad van 28,2 miljoen ton mineralen.

Maar zolang het alternatieve aanbod van zeldzame aardmetalen niet aanzienlijk wordt opgeschaald, zal China deze cruciale grondstof blijven inzetten als een krachtig geopolitiek wapen, waarmee het wereldwijd industrieën en landen stevig in zijn greep houdt.

Wübbeke van Sinolytics is sceptisch over de vraag of andere landen ooit in staat zullen zijn iets te doen aan de dominante positie van China op het gebied van zeldzame aardmetalen, gezien het enorme kostenvoordeel van de marktleider.

‘Zodra China de exportbeperkingen opheft, zullen de prijzen dalen en zal de bevoorradingssituatie verbeteren. Niemand zal het dan nog hebben over de overmatige afhankelijkheid van China, omdat het op dat moment alleen nog maar om de prijzen draait,’ aldus Wübbeke tegenover DW. ‘Niet-Chinese mijnen en raffinaderijen moeten dan met deze prijzen concurreren, en dat kunnen ze doorgaans niet.

Dit artikel is afkomstig van Wereldbrand
Geschreven door Nik Martin, vertaald door Menno Grootveld