Tien jaar Amsterdam Alternative
Een ode aan de vrijwilliger

Amsterdam Alternative bestaat in 2025 tien jaar. Om deze mijlpaal te vieren hebben we van deze editie een special gemaakt over vrije ruimte en zullen we dit jaar de 2e editie van het Vrije Ruimte Festival organiseren. Meer over het festival dat is verspreid over tien verschillende events, op tien verschillende locaties, tussen maart en september, vind je verderop in deze krant.
In dit artikel graag even de aandacht op alle vrijwilligers die ervoor gezorgd hebben dat Amsterdam Alternative bestaat en zo ontzettend actief is.

AA activiteiten
Een jubileum als dit is een mooi moment om even stil te staan bij alle projecten en activiteiten die er in de afgelopen jaren zijn gerealiseerd. Het begon natuurlijk allemaal met de gratis, twee-maandelijkse krant die iedereen intussen kent als de Amsterdam Alternative (AA) krant. De krant werd onze spreekbuis, niet alleen om de publieke programma’s die plaats vinden in de aangesloten vrijplaatsen aan te kondigen maar vooral ook om inspirerende artikelen, verhalen en interviews te publiceren. Een gezamenlijk initiatief om de stem van de ‘underground’ te versterken en mede-inwoners van Amsterdam te laten weten dat er - ook na de golf van ontruimingen - nog steeds een ‘alternatieve’ scene bestaat, waar niet alles draait om zoveel mogelijk winst maken. 
De eerste krant werd in juni 2015 gepubliceerd en sindsdien is het ons gelukt om elk twee maanden een nieuwe editie te realiseren en gratis - in oplage van gemiddeld 7000 stuks - door de stad te distribueren.

Toen de krant eenmaal lekker draaide ontstond er ruimte voor nieuwe projecten. Zo werden achtereenvolgens de AA Talks, AA Reading Group, het AADE (Amsterdam Alternative Dance Event), de AA Academy, Vrij Beton, de Ventilator Cinema, Basta! en een zeer uitgebreide webdocu over collectief eigendom gerealiseerd. Allemaal verschillende projecten die draaien onder de paraplu van Amsterdam Alternative. 
Het is geweldig om te zien wat er allemaal gerealiseerd wordt en hoe AA in de afgelopen 10 jaar is uitgegroeid tot een zeer actief, divers collectief van gemotiveerde mensen die zich graag verbinden aan het gedachtengoed en de activiteiten van AA. 

Collectief
Ik wil echter niet te veel woorden besteden aan al dat moois dat we gerealiseerd hebben want volgens mij spreken die projecten voor zichzelf. Ik denk dat niemand zal ontkennen dat het een bijzondere prestatie is dat we dit allemaal voor elkaar hebben gekregen met een zeer beperkt budget. Dus laten we de aandacht even vestigen op de manier waarop dat allemaal is gebeurd en door wie.

Toen Amsterdam Alternative in 2015 begon waren we met een stuk of zeven vrijplaatsen en vijf of zes vrijwilligers. Nu, tien jaar later zijn er zo’n 36 vrijplaatsen bij AA aangsloten en is onze lijst van leden en vrijwilligers gegroeid naar zeker 900. Uiteraard zijn niet al die mensen elke dag of elke week voor Amsterdam Alternative aan het werk. Sommigen zijn super actief, anderen wat minder, en dat is prima. Iedereen kiest zelf hoeveel tijd hij/zij/hen aan AA kunnen besteden en op wat voor manier ze willen bijdragen. Amsterdam Alternative is een vrij organische organisatie waarin dat allemaal mogelijk is. Het belangrijkste is dat mensen met plezier en vanuit eigen motivatie bijdragen. 
Het is fantastisch en tegelijkertijd hoopgevend dat we in een tijd als deze, waarin mensen steeds drukker zijn, en meer geld moeten verdienen om te kunnen overleven toch de tijd maken (zonder daar iets aan te verdienen) om bij te dragen aan een project als Amsterdam Alternative. Dat betekent dat mensen zich verbonden voelen met het project en graag een steentje bijdragen.

Het cement van de samenleving
Amsterdam Alternative is natuurlijk niet de enige organisatie die draait op vrijwilligers. Er zijn overal ter wereld op heel veel verschillende niveaus vrijwilligers actief. Sportverenigingen, scholen, buurtcentra, mantelzorg, opvoeding, kinderboerderijen en talloze andere grote en kleine organisaties zijn gebouwd op de tijd en energie van vrijwilligers. Ik denk zelfs dat we zonder te overdrijven kunnen stellen dat de samenleving zonder vrijwilligers in zou storten.

Ondanks het overduidelijke belang van vrijwilligers wordt er regelmatig over mensen die vrijwilligerswerk doen gezegd dat ze bevoorrecht zijn, omdat ze er tijd voor hebben. Er wordt ook vaak gezegd dat vrijwilligerswerk wel nuttig is maar het niet als echt werk beschouwd kan worden. Vrijwilligers worden door de politiek en het bedrijfsleven vaak genegeerd en/of weggezet als tijdverdrijf voor degenen die niet meedoen aan het ‘echte’ leven. Een belachelijke gedachte, zeker als die komt van mensen die werk doen dat weinig waarde toevoegt aan de maatschappij. Veel van deze zogenaamd ‘intelligente’ en ‘hoog’ opgeleide mensen met goed betaalde banen hebben geen tijd voor vrijwilligerswerk. In plaats daarvan zijn ze liever slaaf van hun honger naar kapitaal en stellen daarom tegen betaling al hun energie en intelligentie ter beschikking aan grote rücksichtsloze multinationals. Bedrijven die kost wat kost meer winst willen maken voor rijke aandeelhouders die vanuit hun luxe posities hun passieve inkomens willen opdrijven ten koste van andere mensen en het milieu. 

Een groter plaatje
Mensen die als vrijwilliger werken doen dat meestal omdat ze dat werk belangrijk en/of leuk vinden. De naam zegt het al, ze doen dat uit eigen wil, vrijwillig. Niet omdat ze teveel tijd of geld hebben maar omdat ze iets willen doen dat bijdraagt aan een groter plaatje, iets groters dan de eigen carrière en de eigen individuele welvaart. Vrijwilliger zijn doe je niet alleen voor je zelf, je doet het vooral voor anderen, voor een gemeenschap, een gedeelde visie. 

Op individueel niveau levert het vrijwilligen natuurlijk ook wat op. Het zorgt er namelijk vaak voor dat je ergens onderdeel van wordt. Onderdeel zijn van, betekent dat er sociale contacten zijn, je nieuwe mensen leert kennen, nieuwe relaties, nieuwe vriendschappen. Dat is heel veel waard in een tijd waar mensen steeds eenzamer worden en men zich steeds vaker verschuilt achter een schermpje. Naast het sociale aspect geeft vrijwilligerswerk ook vaak een stukje voldoening. Het is fijn om iets te betekenen voor anderen en voor de samenleving. Fijn om iets te doen dat verder gaat dan werken voor eigen gewin en de schatkist van je baas. 
Vrijwilligerswerk biedt ook vaak de mogelijkheid om nieuwe dingen te leren. Nieuwe skills, nieuwe ervaringen en uitdagingen. Dat educatieve element is heel belangrijk voor je eigen ontwikkeling als mens en helpt je wellicht ook weer verder op andere vlakken dan het vrijwilligerswerk. Al doende nieuwe dingen leren, zonder stress, samen met gemotiveerde anderen, omdat je het leuk vind klinkt mij in de oren als een recept voor succes. 
In onze huidige samenleving worden geluk en succes meestal afgemeten aan je opleiding, je baan, je koophuis en je inkomen. Nooit aan of je werk doet wat je leuk vind, of je deel bent van een community en je gezond en blij bent.

Sociaal kapitaal
Ondanks het feit dat je met vrijwilligerswerk geen individueel en besteedbaar kapitaal opbouwt wordt er wel degelijk veel waarde gecreëerd. Er wordt belangrijk werk verricht waardoor het leven er voor veel mensen op vooruit gaat. Niet alleen op collectief niveau maar - zoals net beschreven - ook op individueel niveau. Het versterkt onderlinge banden, geeft voldoening en er wordt maatschappelijk (of collectief) kapitaal opgebouwd. Dat is geen kapitaal dat je op de bank kunt zetten maar een optelsom van kennis, ervaring, energie, tijd en wilskracht. Iedereen in een gemeenschap brengt een kwaliteit of talent met zich mee. Iedereen heeft een bepaalde waarde, ‘hoog’ of ‘laag’ opgeleid. Dat collectieve kapitaal is een kracht waarmee we heel veel kunnen bereiken. Veel meer dan we vaak denken.

Als ik Amsterdam Alternative - na tien jaar met vele fantastische projecten - bekijk dan zie ik niet alleen de tastbare dingen die we hebben gerealiseerd maar nog veel meer het niet-tastbare. We zijn een organisatie geworden waar zich wekelijks nieuwe mensen aanmelden die mee willen helpen. Mensen die nieuw zijn in de stad en gelijkgestemden zoeken, mensen die graag schrijven over zaken die hun aan het hart gaan, mensen die graag onderdeel willen zijn van iets dat groter is dan hunzelf. We zijn een platform geworden waar mensen nieuwe dingen leren, vertrouwen krijgen, initiatief kunnen nemen en nieuwe vrienden maken. Alle leeftijden, kleuren, geaardheden, achtergronden en genders door elkaar en met elkaar samen in één groot collectief, met ontzettend veel kennis en ervaring. 

Amsterdam Alternative is een netwerk van verbindingen en een enorme schatkist vol collectief kapitaal dankzij alle vrijwilligers die betrokken zijn. En het mooie is dat het einde nog lang niet in zicht is. We zijn pas net begonnen. Amsterdam Alternative is er voor de lange termijn.

Het is overigens nooit een doel op zich geweest om zo groot mogelijk te groeien maar ik hoop natuurlijk dat Amsterdam Alternative nog veel groter groeit dan het nu al is. Zodat we nog meer kunnen doen, nog meer potentie kunnen waarmaken. Ik hoop zelfs dat we andere mensen in andere steden kunnen inspireren om hetzelfde te gaan doen. Rotterdam Alternative, Maastricht Alternative, Berlijn Alternative, Barcelona Alternative, let’s go!