Vrijplaats Radartoren na vijf jaar onderhandelen van tafel
Expeditie mislukt

Begin 2022 ging ik met Maik ter Veer in gesprek over zijn plannen om met behulp van het team Expeditie Vrije Ruimte (Gemeente Amsterdam) de Radartoren in het Amsterdamse Bos om te toveren tot een nieuwe vrijplaats. Helaas is het ondanks de mooie plannen en het vele werk dat Maik en een aantal betrokkenen erin hebben gestoken niet gelukt om het plan te realiseren. 
Wat is er mis gegaan?

Zou je nog even kort kunnen vertellen wat en waar de Radartoren is? En wat jullie daar wilden gaan doen? 
De Radartoren is een oud, technisch gebouw van Schiphol in het Amsterdamse Bos dat leeg is komen staan vanwege de bouw van een nieuwe toren. Wij (Stichting ADEM/Robodock) hadden inspirerende plannen gemaakt die uit gingen van de oorspronkelijke functie van het gebouw, namelijk het zenden en ontvangen van fijne frequenties, maar ditmaal op het gebied van natuur, rust en culturele activiteit. 
Op de begane grond wilden we een galerie met horecafunctie en zomerterras ontwikkelen. Op de eerste verdieping zouden in de eerste fase een paar kleine studio’s worden gerealiseerd waar aan kunst- en cultuurprojecten gewerkt kon worden. Het lokaal en dakterras op de derde verdieping was geschikt voor semi-publieke functies zoals workshops, presentaties en/of educatie. Qua events wilden we ons richten op theater, seizoensrituelen, circus, yoga, een bosbioscoop en een groeiende interactieve beeldentuin. 

Het is op niets uitgelopen. Na twee jaar onderzoek, plannen maken en flink investeren in de duurzame ontwikkeling van de toren bleken er veel bureaucratische adders onder het gras.

Hoe staat het er nu voor met dat project? 
Het is op niets uitgelopen. Na twee jaar onderzoek, plannen maken en flink investeren in de duurzame ontwikkeling van de toren bleken er veel bureaucratische adders onder het gras. Er was veel miscommunicatie binnen de Amsterdamse Bos organisatie en wij moesten steeds eindeloos lang wachten op antwoorden. 
Ondanks dat er een lage ingroei huur aan ons werd voorgesteld bleef het een tijdelijk project waarvan de risico’s van de investeringen vooral bij ons werden neergelegd. In feite is de Radartoren een onmogelijk, afgelegen en achterstallig gebouw zonder verwarming en daglicht. Er moest veel werk verricht worden en daarbij kregen we ook nog de verantwoordelijkheid voor het wijzigen van het bestemmingsplan in onze schoenen geschoven. Aangezien wij voldoende ‘negatieve’ ervaring hebben met het toevoegen van waarde op achterstandslocaties hebben we voorgesteld om de actuele vastgoedwaarde en merkontwikkeling van de Radartoren te gaan meten. Een eerste nulmeting bij aanvang van de huurperiode en eentje na afloop van ons contract. Zodoende konden we het door ons opgebouwde waardeverschil onafhankelijk laten bepalen en verrekenen. Ja, je moet wat met de fair-pay wetgeving als kunstenaar, als je tijd, ervaring en investeringen in een moeilijke, tijdelijke locatie stopt. Het duurde even maar op een gegeven moment ontstond er wel begrip voor ons standpunt en bleven we in gesprek. Toen we na twee jaar geduld en gemaakte kosten bijna een doorbraak hadden bereikt en het huurcontract wilden tekenen werd er datzelfde weekend ‘toevallig’ ingebroken bij de Radartoren. Het hele gebouw werd van onder tot boven leeg gestript door metaaldieven. Alle koper, zink en bekabeling werd eruit getrokken. Wij kregen vervolgens het bericht dat de toren niet meer verhuurbaar was. De toren zou eerst opgeknapt worden, waarbij men rekening zou houden met onze wensen. Weer een jaar later kregen we het bericht dat het Amsterdamse Bos de toren nu toch maar zelf gaat gebruiken. We zijn vijf jaar verder zonder resultaat, lekker dan!

De Expeditie Vrije Ruimte heeft mede door gebrek aan politiek mandaat en afdoende budget de functie van kruimelzuiger voor achterstallige, vaak onmogelijke locaties waar men weinig mee kan.

Je was om dit project te realiseren in gesprek en onderhandeling met de Expeditie Vrije Ruimte. Hoe is die samenwerking gegaan?
Op zich hadden we een aantal goede ontmoetingen met Joekenel en Nick van de Expeditie Vrije Ruimte. Ze waren welwillend en de communicatie verliep in eerste instantie prima. In het begin hebben we vooral locaties bekeken. Allemaal kruimels op het monopoliespel van grondbedrijf Amsterdam. Zo ook de Radartoren. De Expeditie Vrije Ruimte heeft mede door gebrek aan politiek mandaat en afdoende budget de functie van kruimelzuiger voor achterstallige, vaak onmogelijke locaties waar men weinig mee kan. Kortom, het zijn ambtenaren die in opdracht van andere ‘hoge’ ambtenaren om locaties vragen. Locaties waar andere ambtenaren in de stadsdelen verantwoordelijk voor zijn, en de wethouders dragen geen verantwoording want het blijft wel een ‘expeditie’. Kafka had het niet beter kunnen bedenken. 
Dit vrijplaatsen beleid holt de doelgroep stelselmatig uit door te blijven verwachten dat er onbetaalde tijd, energie, ideeën en passie in vrije cultuur en achterstallig vastgoed wordt gestopt om vervolgens terecht komen in een Kafkaeske fuik van tijdelijkheid.

Dit vrijplaatsen beleid holt de doelgroep stelselmatig uit door te blijven verwachten dat er onbetaalde tijd, energie, ideeën en passie in vrije cultuur en achterstallig vastgoed wordt gestopt om vervolgens terecht komen in een Kafkaeske fuik van tijdelijkheid.

Ik volg ook zijdelings de ontwikkelingen van mijn oude buren, die na de ontruiming van het ADM - met hulp van team Expeditie Vrije Ruimte - op het Slibveld in Amsterdam-Noord zijn neergestreken. Het is geweldig wat ze ‘against all odds’ hebben neergezet op het naastgelegen Groene Veld, maar hoe lang ze daar kunnen blijven is nog uiterst onzeker. Het is in ieder geval een feit dat het één niet zonder het ander kan. Het Groene Veld kan op deze manier niet bestaan als er niet op het Slibveld gewoond kan worden. Hier is werk aan de winkel voor team Expeditie Vrije Ruimte, anders heeft het weinig zin door te gaan met dit beleid. Zeker niet als er geen concrete doelen of budget worden toegekend.

Hoe zouden Amsterdam Alternative of andere vrijplaatsen kunnen helpen om bestaande vrije ruimte te beschermen en/of nieuwe vrijplaatsen te realiseren?
Amsterdam Alternative en vrienden zouden zich kunnen richten op het opzetten van een nieuwe beweging die het linkse gedachtegoed nieuw leven zou kunnen inblazen. Antikapitalistisch, krakend creatief, vredelievend, DIY en autonoom. Postmodern activistisch. Want de ziel van Amsterdam is ondertussen verkocht, met de stilzwijgende instemming van dat wat eens links was en nu onze instituties bevolkt. 
Toch blijven er altijd lichtpuntjes en interessante initiatieven ontstaan door en voor nieuwe generaties en zullen we altijd nieuwe manieren blijven verzinnen om creatieve revoluties voor te bereiden.