L’art pour L’Instagram

Recent had ik het genoegen als gast de Jalsa Salana UK te mogen bijwonen. Een drie-daagse internationale islamitische bijeenkomst waar meer dan 43.000 leden van de Ahmadiyya Moslim Gemeenschap op afkomen. Deze vredelievende stroming binnen de Islam staat onder de spirituele leiding van Hazrat Mirza Masroor Ahmad, oftewel de Khalifa. Hij is de zesde opvolger van wat gezien wordt als de beloofde Messias en wordt dan ook als een heilige beschouwd. Des te groter de eer dat ik hem persoonlijk mocht ontmoeten en daarbovenop, een vraag mocht stellen. Menig Ahmadi zou hier een jaar voor in de rij staan. Mij kostte dit slechts vijf en een half uur.

Echter kreeg ik al vragend naar de waarde van kunst in de Islam geen bevredigend antwoord: “If you are creating something that’s beneficial for the human being, then Islam says it’s a good thing.” Hierop volgde als voorbeeld dat wanneer er tijdens een politieonderzoek een foto van de eventuele dader ontbreekt en iemand in staat is de verdachte realistisch te portretteren, kunst goed is. Het afbeelden is dan de kunst.

De teleurstelling droop van mijn gezicht. Op een praktisch antwoord zat ik niet te wachten. Mijn mede gasten viel dit op en al snel kwamen zij de woorden van een heilig man goed praten. Zij kwamen tot de conclusie, of eventueel het excuus, dat het teleurstellende antwoord lag aan het cultuurverschil tussen mij en de Khalifa. Tussen de Westerse- en Arabische cultuur. In tegenstelling tot het Midden-Oosten zou er in het Westen namelijk wel waardering zijn voor de schone kunsten. Eveneens zouden mensen in Nederland achter een schilderij, of elke andere creatieve uiting, geen nut zoeken. Er zou waardering zijn enkel voor het werk zelf, althans dat was de veronderstelling.

Deze aanname was fout. Nu het juist is dat er in het westen mensen zijn met een belangstelling voor kunst, zijn wij daar natuurlijk geen uitzondering in. Overal ter wereld zijn er kunstliefhebbers. Stellen dat het Westen zich onderscheidt door een oprechte belangstelling voor de kunst zelf, is ook niet correct. L’art pour l’art is allang dood. Wanneer je vandaag de dag een kunstmuseum bezoekt zal het meerendeel van de bezoekers wel degelijk nut achter de getoonde werken zoeken. Namelijk hoe goed het dient als de achtergrond van hun foto.

Wij leven in een maatschappij gekenmerkt door het belang van kennis. Veel kennis hebben geeft namelijk status. Mensen zullen je hoger inschatten wanneer je veel kennis lijkt te bezitten en zo vergaar je een betere sociale status. Over de jaren heen zijn er enkele dingen ontstaan die wij als karakteriserend voor kennis zijn gaan aanzien. Neem bijvoorbeeld muziek en het hebben van een muzieksmaak. Trots paraderen mensen rond in het shirt van hun favoriete band om zo te laten zien dat zij kennis van muziek hebben. Hetzelfde geldt voor boeken. Supermodel Gigi Hadid liep met Albert Camus’ De Vreemdeling rond bij Milan’s Fashion Week om zo blijk van haar intellect te geven. Dit is ook het geval bij kunst. Bezig zijn met kunst wordt vaak als iets intelligents gezien en zo wordt kunst een statussymbool. Helaas is alleen niet iedereen een supermodel noch constant gevolgd door een cameraploeg en zal de meerderheid van de mensen hun kennis zelf, via sociale media platformen als Instagram, met de buitenwereld moeten delen. Vandaar dat je in alle musea zelf-gediagnosticeerde modellen treft, poserend voor een schilderij.

Hoe het werk er uit ziet doet er dan nauwelijks toe. Vaak wordt de juiste achtergrond gebaseerd op hoe bekend het werk is. Een kunstwerk waar geen kennis van is heeft namelijk geen status. Wanneer het juiste werk voor de foto geselecteerd wordt komt er geen bloot oog aan te pas dat zelf bepaalt wat het mooi vindt. Misschien alleen of het qua kleur past bij de outfit. Verder wordt er enkel door de cameralens gekeken of je wel goed kunt herkennen dat het de waterlelies van Monet zijn.
Respect opbrengen voor de kunstenaar komt er ook niet aan te pas. Hun naam doet er meer toe dat de intentie achter hun werken. Zo tref je bij Musée de l’Orangerie in Parijs, waar Monet’s waterlelies tentoongesteld worden, een overvloed aan fotograferende bezoekers. Ieder van hen doet zijn stinkende best de bordjes in de ruimte niet op de foto te krijgen. Deze bordjes geven namelijk aan dat de werken niet gefotografeerd dienen te worden, Monet heeft ze bedoeld voor meditatie.

Met deze benadering wordt er dus wel degelijk nut toegekend aan kunst: het vergaren van individuele status door kunst, en jouw kennis daarvan, te delen met de buitenwereld. Dit lijkt dan zonder enige waardering of respect voor de kunst te gebeuren maar enkel met zelfgenoegzaamheid en de Instagram-post in gedachten. Wat mij tot een punt brengt waar ik niet meer weet of ik tevreden moet zijn met het antwoord van de Khalifa of genoegen moet nemen met L’Art pour l’Instagram.