Wereldwijd manifest over vrije culturele ruimtes: de Ruimtes der Verbeelding

Op 27 november jongstleden vond er een International Free Cultural Space (FCS) Gathering plaats op Het Groene Veld in Amsterdam Noord. De gathering was onderdeel van de manifestatie Envisioning Free Spaces dat zich op meerdere locaties en voor een groot deel binnen het vrije circuit afspeelde.

Zowel live als online namen vertegenwoordigers van diverse vrije culturele ruimtes uit binnen- en buitenland deel aan de gathering. Vanuit de Amsterdamse afdeling van deze FCS netwerkorganisatie (die uit ongeveer 275 vrijplaatsen bestaat) ontstond rond 2013 het initiatief om een ‘belang van vrije ruimtes’ manifest te maken. Dit leidde uiteindelijk tot de ‘Declaratie Betreffende De Universele Waarde Van Vrije Culturele Ruimtes’.

Er zijn vrijplaatsen van allerlei soorten en in allerlei gradaties: ter land, ter zee, in de lucht en in de ether. Sommige zijn permanent en andere zijn van tijdelijke aard. Sommige zijn nomadisch, andere verschijnen in festivalvorm of ze zijn niet groter dan een muur vol graffiti. Dromen zijn en worden op deze plekken hard gemaakt.

Vrije Culturele ruimtes zijn een onderbelichte stroming, doordat ze over het algemeen meer in de ‘underground’ van de culturele movements ontstaan. Ze zijn herkenbaar aan fundamentele zelfsturing. Mensen van allerlei pluimage ontmoeten elkaar in de FCS. Het zijn bij uitstek de plekken waar het onbekende wordt verkend en waar grenzen worden verlegd. In FCS nemen bewoners en gebruikers de verantwoordelijkheid op zich voor de invulling en interne organisatie van hun leefomgeving. Door hun uitstraling versterken zij het onderlinge verband tussen stad-, land- en buurtbewoners, en door hun gastvrijheid bevorderen zij een pluriforme kosmopolitische gemeenschap. Hiermee brengen ze inspiratie en creatie terug in stedelijke landschappen.  

Zo vermaken kunstenaars in Lissabon enge tunnels tot kunsthallen, het Gängenviertel in Hamburg werkt samen met de gemeente aan innovaties en tekende een bestaansovereenkomst voor 75 jaar. In Mongolië kreeg de Green Horse Society de mogelijkheid om met land-art projecten aan de gang te gaan. 
Het idee van een vrije cultuur wordt met steeds meer plekken gedeeld. 

Er zijn minisamenlevingen, spirituele gemeenschappen, kunstenaarsdorpen, ecodorpen en ingenomen gebouwen, terreinen en complexen over de hele wereld verspreid. Het gaat bijna altijd om territoria. Zelfs een alternatief radiostation zoals Patapoe in Amsterdam, heeft een plek nodig om uit te kunnen zenden. Vrijplaatsen blazen leven in, maar roepen vaak weerstand op bij autoriteiten. Velen zijn er derhalve verdwenen. Gelukkig keert het tij langzaam en stellen overheden zich positiever op. In Amsterdam heeft bijvoorbeeld Bajesdorp recentelijk een nieuwe locatie toebedeeld gekregen en is er een nieuwe vrijplaats op het Groene Veld (Noord) ontstaan i.s.m. de oud ADMers.

Behalve vertegenwoordigers van de Culturele Stelling van Amsterdam (bestaande uit een 50-tal aaneengesloten vrijplaatsen in en rond Amsterdam, zoals Nieuw en Meer, Rijkshemelvaart, Domijn, Vrijpaleis, Ruigoord, Zaal 100, Nieuwe Anita, OCCII en OT301) waren er o.a. sprekers uit Christiania (Kopenhagen) en Institut for X (Århus) uit Denemarken, de Vrije Republiek Užupis (Vilnius, Litouwen), Doel (nabij Antwerpen, België), Canada en de Verenigde Staten.

De gathering was van belang omdat vertegenwoordigers en deelnemers suggesties konden doen voor het wijzigen, toevoegen of verwijderen van uitgangspunten en/of passages van de ‘Declaratie’. De vraag van moderator Isis van der Wel, of de vertegenwoordigers van de FCS het eens waren met de principes in de declaratie, werd positief ontvangen. ‘De Verklaring Betreffende De Universele Waarde Van Vrije Culturele Ruimten’ is gebaseerd op de door de Unesco opgestelde rechten voor inheemse volkeren en zal in 2023, vanwege het 50 jarig bestaan van Ruigoord als vrijplaats, worden gepresenteerd aan enkele internationale organisaties, waaronder Unesco. Mocht de declaratie geaccepteerd worden, dan is dat van invloed op de politiek en kunnen mensen, waar ook ter wereld, er zich op beroepen.

Om het geheel tekstueel en inhoudelijk te helpen vervolmaken stuurde Britta Lillesøe namens Vrijstad Christiania een manifest geschreven op de Dag der Minderheden, over het belang van stedelijke stammen. Deze onderscheiden zich van etnische stammen en zijn per definitie inclusief.  Ze sluit het manifest af met: “Het veelgebruikte woord gentrificatie staat gelijk aan sociale verhuizing en dus sociale ontheemding. Wat inheemse volkeren over heel Moeder Aarde is overkomen, is dat hun land van hen werd afgenomen! Laat het niet hier, noch op een andere plaats gebeuren. We behoren allemaal tot onze eigen stedelijke stam en vechten nog steeds voor meer vrije steden”.

Volg Free Cultural Spaces Amsterdam
Download de concept declaratie

Andere info:
das-gaengeviertel.info
culturelestelling.amsterdam
www.christiania.org