Activistisch landschap in de Stopera

In de kunstprojecten van Natascha Hagenbeek is activisme nooit ver weg. Ze zoekt de vrije ruimte binnen de dominante structuren van markt en overheid, waar mensen zich organiseren en experimenteren met een andere inrichting van de samenleving.

Naast de huidige opbloei van commons, coöperaties en collectieven levert ook het verleden genoeg inspiratie op het gebied van sociaal activisme, zo laat Natascha zien in een door haar samengesteld en door Tariq Heijboer ontworpen tijdlandschap dat tot en met 21 juli in de passage van de Stopera hangt. De titel, The Earth Universe as a Common Treasury for All, ontleende ze aan het credo van de ‘Diggers’ die in het 17e-eeuwse Engeland met het stichten van egalitaire landbouwgemeenschappen de macht van het grondbezit probeerden te breken – een credo dat ze met het vervangen van ‘aarde’ door ‘universum’ wel van een 21e eeuwse update voorziet. Ik ken Natascha van eerdere projecten en stelde haar over haar nieuwste werk een paar vragen.

Wat is dat eigenlijk, een tijdlandschap?
“Het is een collage van beelden en citaten die samen een verhalend landschap vormen. Dit tijdlandschap loopt van de eerste landbouwrevolutie (10.000 v. Chr.) tot burgers die de gemeente Amsterdam willen overtuigen van een voedselpark in Amsterdam (2022). Ik wilde af van het woord ‘tijdlijn’ omdat het dan al snel gaat over een feitelijke geschiedenis. Het woord ‘tijdlandschap’ geeft mij als kunstenaar de creatieve vrijheid om mijn intuïtie te volgen in de keuze welke gebeurtenissen, manifesten etc. ik met elkaar verbind.”

In dit tijdlandschap breng je momenten in de geschiedenis samen waarop kunstenaars, denkers en groepen burgers zich inzetten om een radicale verandering in de samenleving teweeg te brengen. Wat hebben al die verschillende bewegingen voor jou met elkaar gemeen?
“Globaal laat ik drie momenten in de tijd zien waarop mensen het heft in eigen handen nemen, als reactie op een gebeurtenis in de samenleving die hen onzeker maakt en het gevoel geeft de grip te verliezen. Een voorbeeld is de Reformbeweging van rond 1900: een beweging terug naar de natuur en lichamelijkheid, als reactie op de industriële revolutie, verstedelijking en materialisme. Bij de hedendaagse counterculture-bewegingen leeft het sentiment dat de overheid tekortschiet, het marktdenken te ver is doorgeschoten en de gemeenschap en de menselijke maat uit het oog verloren zijn geraakt. Grip op de situatie krijg je om te beginnen door dicht bij huis zelf iets te gaan doen: lokaal een broodfonds opzetten of zelf je voedsel gaan telen. Zien hoe het groeit, met je handen in de aarde.”

Op de afbeeldingen komen ook technologische ontwikkelingen aan bod, van tondeldoos tot ruimtevaart. Wat wil je zeggen over de wisselwerking tussen sociale bewegingen en nieuwe technologie?
“Bewust of onbewust bieden zulke bewegingen een tegenwicht aan ingrijpende technologische ontwikkelingen: anderhalve eeuw geleden de industriële revolutie, nu de informatierevolutie. En daarbij het groeiende besef dat onze natuurlijke grondstoffen eindig zijn en er een kans is dat de mens zal uitsterven.
Er is een groep mensen die de mens boven de rest van de natuur plaatst en een sterk geloof hebben in technologie als oplossing voor al onze problemen. Hoofdfiguur Elon Musk is met zijn technische uitvindingen al bezig de ruimte te koloniseren.
Een andere groep mensen vindt dat de mens onderdeel is van het ecosysteem en zich daar meer naar moet gaan gedragen, volgens het idee van Zoöperatie. Zij willen juist dat natuurlijke hulpbronnen gedekoloniseerd moeten worden. Dat is ook het idee achter de commons.”

Je hebt zelf meer dan tien jaar geleden een common opgericht, I can change the world with my two hands. Hoe zie jij de rol van kunstenaars in deze tijd?
“Kunstenaars zijn van belang voor het bedenken en verbeelden van nieuwe visies op de wereld. Ze werken vanuit een meer open houding en kunnen vaak een flexibele positie innemen waar zij vanuit een vogelperspectief op ontwikkelingen in de samenleving kunnen reageren.”

Je hebt ook een vlag ontworpen voor de commons. Wat kun je daarover vertellen?
“In mijn werk zet ik mensen of bewegingen die autonomie zoeken binnen het gangbare systeem in het licht. Power to the pioneers, zeg maar. Commons worden vaak weggezet als kleine, lokaal opererende initiatieven, maar door bij commons overal de vlag uit te hangen wil ik laten zien met hoeveel we eigenlijk zijn. Ik geloof heel sterk dat verandering klein begint en zich vandaaruit vermenigvuldigt, als een rimpeleffect. Een vlag is ook een eerbetoon; ik wil mijn dankbaarheid uitdragen naar de pioniers en activisten die met hun stem en acties onvermoeibaar tegengas geven aan de neoliberale disbalans in onze samenleving. Hoe belangrijk hun werk is geweest en nog steeds is wordt voor steeds meer mensen duidelijk nu de wereld in brand staat.”