Onze eerste reactie op de mooie woorden in het ‘Amsterdams Akkoord’

PvdA, GroenLinks en D66 gaan van 2022 tot 2026 in een nieuwe coalitie zonder de SP. En, heel opmerkelijk: het coalitieakkoord kreeg ook de steun van Bij1, SP en Volt. In issue #41, hebben we de afgelopen vier jaar van het vorige gemeentebestuur uitgebreid tegen het licht gehouden. Over de gehele linie was dat zeer teleurstellend, al waren er positieve uitzonderingen zoals het beleid rond de wooncoöperaties en de Expeditie Vrije Ruimte. Het ‘Akkoord’ is wederom een prachtige lijst van mooie voornemens maar toch geeft dat een dubbel gevoel. Helemaal als ze aankondigen dat er enorm bezuinigd gaat worden maar niet aangeven waarop.

Bouwen en Wonen
Het vorige stadsbestuur beloofde de verkoop van sociale huurwoningen te stoppen. Met als ontduikingsformulering dat het wel mocht als er meer sociale huurwoningen voor terug zouden komen. Uitkomst: verkoop ging door maar het aantal sociale huurwoningen is de afgelopen 4 jaar niet toegenomen en de sociale huurwoningen die nieuw gebouwd werden waren grotendeels piepkleine studio’s met tijdelijke huurcontracten voor studenten en jongeren.
Van de vorige periode heeft het stadsbestuur blijkbaar niets geleerd want ook nu willen ze de verkoop door laten gaan, al verzoeken ze de corporaties nu met een wel heel cryptische zin heel beleefd om er misschien vanaf te zien. “Wij vragen corporaties, dat zij zich eraan committeren dat er geen sociale woningen worden verkocht tenzij er evident meer voor worden teruggebouwd.” Vrijblijvender kun je het niet formuleren. Dus ook als er niet “evident meer sociale huurwoningen worden teruggebouwd” kunnen de corporaties doen wat ze willen, “De prestatie afspraken van gemeenten met corporaties zijn te vrijblijvend” schreef de Raad voor de Leefomgeving (een adviesorgaan van de regering) midden juni. In plaats van het ter harte nemen van dit advies gaat de verkoop van sociale huurwoningen dus gewoon door. De baas van Rochdale, Hester van Buren, wordt nota bene een van de nieuwe wethouders. Rochdale heeft in de Vogelbuurt in Noord, een van de armste buurten van Amsterdam afgelopen jaren veel woningen verkocht.

Grip op de woningmarkt
Het vorige gemeentebestuur beloofde dat ze weer grip op de woningmarkt zouden krijgen. Na vier jaar moesten wij dit voorjaar constateren dat dat niet gelukt was. Integendeel, ze hadden er juist minder grip op gekregen. De afgelopen jaren veroverden partijen als Blackstone en Prins Bernard grote delen van de Amsterdamse woningmarkt en het gemeentebestuur legde ze geen strobreed in de weg.
Het nieuwe gemeentebestuur gaat een vergunningstelsel voor verhuurders invoeren om dit soort misstanden tegen te gaan, zo lezen we. Als dat betekent dat je in Amsterdam alleen een woning mag verhuren als je een vergunning van de gemeente hebt en dat alle gegevens van verhuurders daarmee openbaar worden, is dat een enorme stap vooruit.

Vrije huursector reguleren
In de verkiezingscampagne kondigde D66 voorman Van Dantzig aan dat hij de hele vrije huursector onder de huurpunten wil brengen, dus wil reguleren. Daarmee zou de belangrijkste goudmijn voor beleggers en huisjesmelkers gestopt worden. Helaas, in het ‘Amsterdam Akkoord’ geen woord hierover.
Het Rijk heeft aangekondigd om een deel van de “vrije huursector”, namelijk alle huurwoningen tot €1250 of €1500 per maand onder het huurpunten systeem onder te brengen. Maar dat gaat voor Amsterdam lang niet ver genoeg. Beter om álle zogenaamde vrije sector huurwoningen onder een puntenstelsel te brengen. En trek dan de zogenaamde ‘zelfbewoningsplicht’ voor kopers van woningen door tot een miljoen. De koopgrens van €520.000 is te laag want met een gemiddelde koopprijs van €600.000 kunnen beleggers en speculanten hier nog steeds de meeste koopwoningen opkopen.  
Het nieuwe gemeentebestuur lift gratis mee op de nieuwe maatregelen van het Rijk, afgedwongen door het Woonprotest maar voor Amsterdam zijn radicalere maatregelen nodig. Die zien we niet of nauwelijks in dit ‘Amsterdam Akkoord’.

In het hele ‘Akkoord’ geen woord over gentrificatie, nationale en internationale vastgoed bedrijven, beleggers en speculanten.

Gentrificatie
In het hele ‘Akkoord’ geen woord over gentrificatie, nationale en internationale vastgoed bedrijven, beleggers en speculanten. Gentrificatie kan doorgaan, door ondermeer verkoop van sociale huurwoningen, door de aangekondigde grootschalige sloop in Nieuw West en door dure renovaties in Zuidoost. Dat laatste gaat straks onder mede-verantwoordelijkheid van een Bij1 bestuurder in Zuidoost plaats vinden. Recent beklaagde Bij1 zich nog over huren van €800 voor voormalige sociale huurwoningen in Zuidoost. Nu moeten ze dit ‘Akkoord’ gaan uitvoeren.

Grondpolitiek
Woningbouw en grondpolitiek gaan naar D66 voorman Reinier van Dantzig. Geen actieve grondpolitiek dus: de grondeigenaar zit aan de knoppen en bepaalt wat er gebeurt. In ‘een goed gesprek’ moet de gemeente grondeigenaren en projectontwikkelaars tot nieuwbouw van sociale woningen, middeldure woningen en voorzieningen zien te krijgen. Hoog rendement gegarandeerd. Amsterdam blijft zo een goudmijntje voor het internationale kapitaal. Het idee, van o.a. de PvdA, om weer een gemeentelijk woningbedrijf op te richten, zodat je met een actieve grondpolitiek weer zelf als gemeente kan bepalen wat er gebouwd wordt, is kennelijk door D66 effectief geblokkeerd.

Zowel het rijk als de grondprijzen van de gemeente dwingen wooncoöperaties om minder sociale huurwoningen en meer middeldure huurwoningen te bouwen.

Wooncoöperaties
Wooncoöperaties zijn collectieven die sociale en middeldure huurwoningen willen realiseren zonder winstoogmerk en in collectief eigendom. Het vorige gemeentebestuur besloot om dit actief te gaan ondersteunen, o.a. met een leningenfonds van 50 miljoen. De komende jaren zou een steeds groter deel van de nieuwbouw naar de wooncoöperaties gaan. Zodat collectief eigendom, sociaal beheer en betaalbaarheid gegarandeerd zijn.
In het nieuwe ‘Akkoord’ staat: “De inzet van de gemeente voor meer wooncoöperaties wordt voortvarend doorgezet en we zorgen dat wooncoöperaties voor middenhuur en sociale woningen meer ruimte krijgen. Samenwerking met institutionele beleggers en woningcorporaties wordt onderzocht voor de ontwikkeling en financiering van coöperaties.” Dat is heel mooi. Alleen opvallend dat ze eerst middenhuur noemen en dan sociale huur. Zowel het rijk als de grondprijzen van de gemeente dwingen wooncoöperaties om minder sociale huurwoningen en meer middeldure huurwoningen te bouwen. Een hele slechte zaak, want daarmee worden mensen met een inkomen tot €40.000 per jaar, de mensen die op een sociale huurwoning zijn aangewezen, nog verder in de wooncrisis weggedrukt.

Gemeentelijke vastgoed en leegstand
De  belofte van een ‘maatschappelijke huur’ is niet waargemaakt en verdwenen uit het ‘Akkoord’. De ‘kostprijsdekkende huur’ is voor veel maatschappelijke initiatieven te hoog en daardoor kunnen ze in Amsterdam geen onderdak meer vinden. Hetzelfde geldt voor leegstaande panden van de gemeente: die zouden volgens het vorige ‘Akkoord’  tijdelijk aan maatschappelijke initiatieven verhuurd worden, maar helaas...

Kraken
Daarover geen woord. Kan de burgemeester haar gang blijven gaan met repressie en politiegeweld of wordt kraken door dit nieuwe stadsbestuur op z’n minst erkend als een belangrijke manier om de vastgoedmaffia aan te pakken? D66 zal dit waarschijnlijk blokkeren, maar ook zonder deze partij zou er in de gemeenteraad een meerderheid moeten zijn om die ruimte weer op te eisen.

Nachtcultuur, clubs en festivals
In het ‘Akkoord’ een enorme lap tekst over de nachtcultuur van Amsterdam. Beetje pijnlijk nadat het gemeentebestuur geen vinger heeft uitgestoken voor het behoud van de Marktkantine, een prachtig icoon van een eeuw uitgaansleven dat nu gesloten is om gesloopt te gaan worden. Het nieuwe stadsbestuur gaat ‘de nachtvisie’, een prachtig doch leeg document dat vorig jaar uitkwam, uitwerken en wil meer 24-uursvergunningen gaan uitgeven. Ze gaan “uitzoeken of clubs - net als in Berlijn - als cultuurinstelling aangemerkt kunnen worden, om deze plekken zo meer te kunnen beschermen.” In nieuwbouwgebieden (gebiedsontwikkeling) willen ze “actief gaan kijken of daar ruimte voor nachtleven en rafelranden kan worden toegevoegd” en “wordt expliciet ruimte gemaakt voor nachtcultuur en gekeken naar tijdelijke invulling”. Mooi! Dan kunnen ze Garage Noord dus in het nieuwe Hamerstraatgebied opnemen en kan de Marktkantine in het nieuwbouwgebied van de Markthallen blijven staan. De projectontwikkelaars zien de gemeente al komen.

Broedplaatsen verder. Maar hoe?  
Midden in een golf van sluitingen van broedplaatsen (P/akt, SUP, Lely etc.) kondigt het nieuwe stadsbestuur aan dat ze doorgaat met broedplaatsen. Even zag het er in 2020 naar uit dat het broedplaatsenbudget zou sneuvelen vanwege corona bezuinigingen, maar nu heeft men voor de komende 4 jaar toch weer geld opgenomen om nieuwe broedplaatsen te subsidiëren. Grote vraag is natuurlijk wat men de komende jaren onder ‘broedplaats’ moet verstaan. Blijft het allereerst werkruimte voor mensen die van de kunstopleidingen komen, zoals nu, of kunnen buurtactiviteiten, maatschappelijke initiatieven, jongerenclubs etc. er ook een volwaardige plaats in krijgen?

Rafelranden, tegencultuur en vrije ruimte
In het ‘Akkoord’ staat dat het nieuwe stadsbestuur “de rafelranden blijft koesteren, zodat er ruimte blijft voor tegencultuur in de stad”. Dat betekent dat de Expeditie Vrije Ruimte, het clubje ambtenaren die de afgelopen 2 jaar ‘vrije ruimte’ mocht proberen te stimuleren, door gaat. Mede door hun inzet kon de ADM-groep in Noord ’t Groene Veld van de grond krijgen. Het is belangrijk dat er wordt gewerkt aan de lange termijn en dat daarnaast meer van dit soort initiatieven een kans krijgen in de stad. Hoe moeizaam en vaak tegenstrijdig dan ook, het is in onze ogen heel belangrijk voor de stad dat de ‘Expeditie’ door gaat.