Hoe nu verder met de woonstrijd?

Na maanden van onderhandelen was het er half december dan eindelijk: een regeerakkoord tussen VVD, CDA, D66 en Christenunie. Of we er blij mee moeten zijn, is een tweede. Door veel commentatoren is het akkoord (natuurlijk ook door het moment waarop het naar buiten kwam) een ‘sinterklaasakkoord’ genoemd. Als dat al klopt, is het wel een Sinterklaas die nogal veel sigaren uit eigen doos cadeau doet. Want hoe moet je het anders interpreteren dat het aanstaande kabinet-Rutte IV heel veel ellende die de kabinetten-Rutte I, II en III hebben aangericht, plotseling wil gaan repareren?

Als we ons op de woonparagraaf uit het regeerakkoord richten, is een van de opvallendste zaken dat de zogeheten ‘verhuurderheffing,’ in 2013 door de laatste minister van Wonen, Stef Blok (VVD) ingevoerd tijdens het kabinet-Rutte II, geleidelijk aan wordt afgebouwd (maar pas helemaal aan het einde van de rit van het nieuwe kabinet zal zijn afgeschaft). Deze verhuurderheffing is een soort belasting op sociale huurwoningen, die sinds 2013 bijna 12 miljard euro heeft opgebracht, betaald door de woningcorporaties. Destijds werd deze heffing ingevoerd met als doel de staatskas te vullen na de economische crisis van 2008/2009. Maar het netto-effect ervan was dat de corporaties minder geld overhielden voor de bouw van sociale huurwoningen, zodat deze sector in de loop der jaren steeds verder is gekrompen.

Op het eerste gezicht is er dus alle reden om te juichen. Maar net als bij veel andere onderdelen van het nieuwe regeerakkoord loont het de moeite de tekst van de woonparagraaf nader te ontleden. Want bij close reading begint het positieve beeld toch enigszins te kantelen. Veel voorgestelde maatregelen lijken zó uit het neoliberale handboek van Margaret Thatcher te komen, dat erop gericht was zo veel mogelijk mensen in een koopwoning te krijgen. Op die manier zouden deze mensen bij verkiezingen eerder geneigd zijn in hun ‘eigen belang’ (namelijk als huizenbezitters) te denken, en dus op een partij te stemmen die het huizenbezit hoog in het vaandel heeft (in het geval van Groot-Brittannië de Conservatieven, in het geval van Nederland de VVD).

Kortom, er valt wel iets af te dingen op de inhoud van het akkoord. Nog afgezien van het bovenstaande is het belangrijkste bezwaar dat er in de tekst met geen woord gerept wordt over het in de grondwet en internationale verdragen vastgelegde recht op een woning, een dak boven je hoofd. Als dat niet het uitgangspunt is, kun je nog zo veel woningen bouwen, maar als die te duur zijn voor de doorsnee woningzoekende, schiet je er niks mee op.

Wat betekent dit alles nu voor de woonstrijd, die de afgelopen maanden een grote vlucht heeft genomen dankzij de massale woondemonstraties in diverse steden? Hebben die demonstraties geleid tot een fundamentele koerswijziging, of wordt er slechts ‘voor de Bühne’ gespeeld en verandert er in wezen niets aan het beleid? De reacties uit de hoek van de woonbeweging zijn vooralsnog niet mals. Er wordt geëist dat de verhuurderheffing onmiddellijk wordt afgeschaft (en niet pas over vier jaar) en dat de huren voorlopig bevroren moeten worden. Er wordt gesteld dat er veel te weinig geld ter beschikking komt voor de huisvesting van de mensen met de laagste inkomens. En er wordt vooral gezegd dat er nog steeds geen afstand wordt genomen van het marktdenken, met alle negatieve consequenties van dien (ruim baan voor grote beleggers op de ‘woningmarkt’).

Het is de vraag of het soort acties dat tot dusver is gevoerd op de langere termijn nog wel zo effectief is. Demonstreren, de straat op gaan om je ongenoegen te uiten, is natuurlijk prima, maar is het wel genoeg? Wordt het geen tijd voor steviger actievormen, in de sfeer van de burgerlijke ongehoorzaamheid (zoals huurstakingen, bezettingen en blokkades)? En, last but not least, moeten we niet weer massaal gaan kraken, net zo lang tot het kraakverbod van tafel is en het volkshuisvestingsbeleid er werkelijk weer op gericht is om iedereen aan een betaalbare woning te helpen?

De komende tijd zal er veel vergaderd en gepraat worden over deze kwestie. Ook AA doet een duit in het zakje door het organiseren van een AA Talk op vrijdag 11 februari met als thema “Hoe nu verder met de woonstrijd?” Op deze bijeenkomst zal getracht worden de contouren te schetsen van een zo effectief mogelijke strategie om het woonbeleid daadwerkelijk te hervormen.