Tien jaar Culturele Stelling van Amsterdam

Begin september bestaat de Culturele Stelling van Amsterdam tien jaar. Dat wordt gevierd met de manifestatie “de Culturele Vrijstelling” die verspreid over twee weekenden plaatsvindt.

Op zaterdag 11 september wordt de nieuwe kaart van de Culturele Stelling gepresenteerd en in datzelfde weekend openen een flink aantal bijzondere gebouwen van de CSA de poorten van hun kunstinitiatief, onafhankelijk woon-werkpand of vrije culturele ruimte. Bezoekers kunnen dolen door de gangen van de gebouwen, struinen over de terreinen en in de publieke ruimtes en ateliers even cultureel op adem komen bij performances en concerten. De panden van de Culturele Stelling sluiten op deze dag aan bij de Amsterdamse Monumentendag, die dit jaar afwijkt van het centrum en de focus heeft liggen op de “buitenbuurten.” Juist in deze buitenbuurten zijn veel Culturele Stelling locaties gesitueerd.

Op 9 oktober vindt er een demonstratief Kunstcorso plaats dat dwars door de straten trekt rondom het Amsterdamse stadshart en eindigt met een manifestatie op het Jonas Daniël Meijerplein. Deelnemers aan het Kunstcorso en de manifestatie zijn performers, dansers, spoken word artiesten, beeldend kunstenaars, ontwerpers en culturele initiatiefnemers wonend en werkend in de panden van de Culturele Stelling.
Met de twee weekenden van de Culturele Vrijstelling protesteert de CSA tegen het verdwijnen van goedkope en betaalbare ruimte in de stad Amsterdam.

Culturele verdedigingslinie
Om het volume en de gezamenlijke kracht van de bestaande vrije ruimten in Amsterdam zichtbaar te maken in het almaar vercommercialiserende stadslandschap, werd in 2011 de Culturele Stelling van Amsterdam opgericht. De Culturele Stelling van Amsterdam is een verdedigingslinie in en rond de stad waarin 40 onafhankelijke creatieve initiatieven, zelfstandige woon-werkpanden en vrije culturele ruimten zich hebben verenigd. In deze betaalbare gebouwen en op de aangrenzende terreinen huizen meer dan 3500 kunstenaars, cultureel ondernemers en activistische geesten die niet alleen experimenteren en produceren maar ook met (sub)culturele programmering naar buiten treden om vernieuwing, levendigheid en avontuur in de stad te brengen. Plekken waarin eigenzinnige geesten samenwerken en samenleven, wars van de marktwerking die de rest van de stad in haar greep heeft, en waar menselijke waarden als inclusiviteit, solidariteit en collectiviteit centraal staan. Impliciet zetten zij zich met hun werk in om het imago van Amsterdam als vrije, open en tolerante stad ook voor de toekomst te hoeden.

Maar al langer is het pijnlijk duidelijk dat Amsterdam haar reputatie als veilige haven voor deze vrije ruimten geen eer meer aandoet. De negatieve gevolgen van de oprukkende gentrificatie van de stad, de vergaande financialisering van het stedelijk beleid, het laten wegvagen van de ene na de andere vrijplaats zijn hier niet alleen oorzaak van. Ook de marktgerichte politiek, efficiënte economische modellen en top-downplanning sleuren Amsterdam mee in een kolk van speculatief gewin en eenzijdige commercie. De vrije markt produceert een steeds meer zichtbare harde tweedeling tussen arm en rijk, chique en sjofel.
Daarmee staan niet alleen de fysieke ruimten van de vrijplaatsen, broedplaatsen en kunstenaarsateliers onder enorme druk, maar ook de alternatieve manieren van leven en werken die bij deze ruimten horen (woon- werkplekken, collectief eigendom, streven naar duurzaamheid) worden afgeknepen.

Broedplaatsenbeleid
Het is niet zo dat bestuurders en ambtenaren geen oog hebben voor de grote afname van het aantal goedkope, betaalbare, maatschappelijke en culturele vierkante meters in de stad. Instrumenten zoals het broedplaatsbeleid en de onlangs opgestarte Expeditie Vrije Ruimte zijn zeker van belang. Alleen sorteren deze nog niet voldoende, laat staan een duurzaam effect. Het Broedplaatsenbeleid voor kunstenaars is meestal gebaseerd op het realiseren van enkel tijdelijke ruimte en wordt, zoals het er nu uitziet, vanaf 2023 volledig wegbezuinigd. De Expeditie Vrije Ruimte beschikt niet over een eigen ontwikkelingsbudget en we moeten afwachten of de Expeditie er in slaagt grond en gebouwen uit de markt te halen en te collectiviseren voor Vrije Ruimte.

De druk op grond en gebouwen door internationale investeerders en de vrije marktwerking is immers inmiddels zo fors dat de gemeente nu worstelt met het terugwinnen van haar autonomie en regie op de stad.

Niet alleen de Culturele Stelling maar ook talloze andere Amsterdamse maatschappelijke initiatieven (Platform BK, de Kunstenbond, Amsterdam Alternative, FairCity, Niet te Koop, e.a.) maken zich ernstig zorgen over deze ontwikkelingen, waarbij met name de betaalbaarheid van woon- en werkruimte voor jongeren, vrijere geesten en überhaupt mensen met minder geld in het gedrang komt. Zij zien dat niet enkel hun eigen of bestaande vrije ruimte in gevaar komt, maar ook dat er als counter-balance te weinig nieuwe vrije ruimte aan de stad wordt toegevoegd.
Hoe relevant die vrije ruimte is voor de stad wordt ook zichtbaar op de nieuwe stadskaart die de Culturele Stelling op 11 september lanceert. Het is een overzicht van alle aangesloten, soortgelijke organisaties en uiteenlopende initiatieven tot in elke uithoek van Amsterdam. De plekken zijn zichtbaar met elkaar verbonden, via het stedelijk weefsel, maar ook via de gezamenlijke waarden, visies, intenties en werkwijzen die zij uitdragen.
Met de manifestatie Culturele Vrijstelling vraagt de Culturele Stelling aandacht voor genoemde stedelijke problematiek en wil zij bijdragen aan een Amsterdamse herbezinning die naar permanente oplossingen leidt voor het in stand houden van goedkope ruimte. Met kunst, cultuur en sociaal maatschappelijke solidariteit op weg naar een eerlijkere stad: waardeer het Onbetaalbaar Kapitaal van de stad!

Meer informatie:
info@culturelestelling.amsterdam
www.culturelestelling.amsterdam

Patrick van Ginkel, Semna van Ooij, Terst Brinkhof, Gaston ten Horn, Arjen Lancel, Hay Schoolmeesters