Voortschrijdend inzicht

Het zijn verwarrende tijden. Het coronavirus is nu een jaar onder ons, en de samenleving begint op steeds meer plekken barsten te vertonen. Grote, zij het lange tijd min of meer onzichtbare scheuren beginnen nu aan de oppervlakte te komen. De tegenstellingen verscherpen zich, de kloof tussen arm en rijk wordt – ook in ons land en in onze stad – almaar breder. Als je in een fors bemeten huis woont, met een tuin en een auto voor de deur, is het veel makkelijker om alle maatregelen te doorstaan die zijn genomen om de corona-pandemie in te dammen. Maar als je in een stoffige buurt met weinig groen op drie hoog achter woont, met vier kinderen die niet naar school kunnen en zonder middelen om er zo nu en dan op uit te trekken, is deze tijd een bezoeking.

Wij hebben ons in Amsterdam Alternative in een redelijk vroeg stadium in niet mis te verstane bewoordingen uitgesproken tegen de neiging van sommige mensen om alle corona-maatregelen aan hun laars te lappen en onder verwijzing naar een onaanvaardbare inbreuk op hun ‘vrijheid’ te gaan demonstreren op het Museumplein en andere plekken. We hebben gewaarschuwd tegen de valse profeten van die ‘vrijheid’ die via kanalen als Café Weltschmerz en Gezond Verstand allerlei desinformatie verspreiden en verwarring zaaien. We hebben gewezen op het gevaar van opkomend fascisme als regelrecht neo-nazistische groeperingen zich vermengen met goedwillende, maar naïeve mensen die wijs is gemaakt dat we inmiddels onder de dictatuur van Rutte c.s. leven.
In deze context hoort overigens gezegd te worden dat het patente nonsens is om de avondklokrellen te vergelijken met de kroningsrellen van 1980, zoals onlangs gebeurde in de Groene Amsterdammer (3 februari 2012, Nr. 5). De protesten van toen stonden onder het motto “Geen woning, geen kroning” en waren de uitdrukking van een politieke emancipatiebeweging die haar verzet tegen de toen al volledig verouderde staatsvorm van de monarchie in verband bracht met de strijd tegen de woningnood. De avondklokrellen vormden daarentegen een culminatiepunt van door rechtspopulistische krachten aangewakkerde en tenminste deels door het vastgoedkapitaal gefinancierde antipolitieke propaganda; uiteindelijk gericht op een verdere ondermijning van democratische instituties. Het vereenzelvigen van deze fundamenteel tegenovergestelde gebeurtenissen is een poging om de krakersbeweging met terugwerkende kracht te depolitiseren en tegelijkertijd de goedkope (want volledig risicoloze) verzetsfantasieën van figuren zoals Baudet en Engel op onrechtvaardige wijze op te waarderen.

Tegelijkertijd moet je, als je heel eerlijk bent, constateren dat het beleid tegen het COVID-19-virus het afgelopen jaar sterk te wensen heeft overgelaten, en dat sommige critici – zelfs Geert Wilders – wel degelijk een punt hebben als ze zeggen dat de chaos in de zorg het gevolg is van het feit dat de achtereenvolgende kabinetten-Rutte veel te veel op ziekenhuisbedden en IC-capaciteit hebben bezuinigd. En het is tevens wel degelijk een gevaar dat sommige maatregelen die tegen de pandemie zijn genomen van kracht zullen blijven als de vaccins hun werk hebben gedaan en het virus de aftocht heeft geblazen. Zo wordt al alom voorspeld dat thuiswerken en wellicht ook thuisonderwijs via programma’s als Zoom en Teams de norm zullen blijven. Of dit alles zal leiden tot een soort ‘permanente uitzonderingstoestand’ met vergaande bevoegdheden voor de overheid, zoals de Italiaanse filosoof Giorgio Agamben stelt, is allerminst zeker, maar dat we op onze hoede moeten blijven staat als een paal boven water.

Daarnaast biedt de pandemie ook een potentieel maatschappelijk leermoment dat de structurele vernieling van onze publieke infrastructuur door het neoliberale beleid van de afgelopen decennia zichtbaar maakt. COVID-19 toont aan dat de neoliberale sleur inderdaad kan worden doorbroken; dat het wél mogelijk is om de economische noodzaak te laten temperen door de politiek. Onze samenlevingen waren de afgelopen maanden economisch beduidend minder actief, omdat de zorg voor het welzijn van de bevolking dit noodzakelijk maakte. Dit was een radicale breuk met de ijzeren wetten van het neoliberalisme, die inhouden dat vrijwel alles dat binnen de maatschappij gebeurt in termen van business begrepen dient te worden. Bezuiniging + marktwerking is een vergelijking waarvan de dodelijke uitkomst ons tijdens de pandemie duidelijk is geworden. Maar het is ook zo dat noodtoestanden als gevolg van natuurrampen historisch gezien hun stempel kunnen drukken op het toekomstige traject van een samenleving. De enorme aardbeving in Lissabon in 1755 bracht bijvoorbeeld de ideologische en religieuze grondslagen van de Middeleeuwen zo erg aan het wankelen dat zij een belangrijke impuls gaf aan de Verlichting. Zoals bekend verloor Voltaire na deze aardbeving uiteindelijk zijn vertrouwen in de goedheid van God, en ook veel van zijn tijdgenoten moesten toegeven: God deugt niet meer als fundament van de wereld. Laten we zorgen dat COVID-19 een vergelijkbaar keerpunt wordt, waarbij we collectief tot het voortschrijdend inzicht komen: Bezuiniging + marktwerking deugen niet meer als fundamenten voor een gezonde gemeenschap.

Laten we zorgen dat COVID-19 een keerpunt wordt, waarbij we collectief tot voortschrijdend inzicht komen

In deze speciale editie van Amsterdam Alternative proberen we met bovenstaande overwegingen in ons achterhoofd een visie te formuleren op de stad van de toekomst zoals die er volgens ons zou moeten uitzien. Daarbij hebben we ons laten inspireren door het stuk “Alles wat kwetsbaar is, moet worden verwijderd uit de stad,” dat columnist Massih Hutak in oktober vorig jaar voor Het Parool schreef. In dat stuk, dat we hierbij nogmaals integraal afdrukken, houdt Hutak een warm pleidooi voor de ‘Solidaire Stad.’ Dat begrip hebben wij vervolgens als uitgangspunt genomen voor een evaluatie van het beleid van ons ‘links-groen-progressieve’ gemeentebestuur van de afgelopen drie jaren, en voor het schetsen van een ontwikkelingsgang die Amsterdam naar onze mening de komende jaren zou moeten doormaken.

Beleid dat van onderop vorm krijgt en uitgaat van het idee dat iedere inwoner van Amsterdam recht heeft op een menswaardig bestaan.

Het blijft daarbij van zeer groot belang dat we ons best doen om een aantal begrippen zo helder mogelijk te houden. Een van de gevolgen van de hierboven geschetste verwarring is namelijk een babylonische spraakverwarring die ervoor zorgt dat op een gegeven moment niemand meer precies weet waar je het over hebt als je termen als ‘vrijheid’ of ‘democratie’ bezigt. En daardoor komen we op een hellend vlak. Voor alle duidelijkheid daarom tot slot nog even dit: wij van Amsterdam Alternative onderschrijven de noodzaak om de pandemie te bestrijden, vanuit het oogpunt van de solidariteit met (sociaal) zwakkeren die anders onevenredig zwaar getroffen zouden worden. Maar we houden het neoliberale (regerings-)beleid van de afgelopen decennia verantwoordelijk voor de krapte in de zorg, en vinden eveneens dat het geen pas geeft om met grof geweld in te hakken op grotendeels vreedzame betogers op het Museumplein, als die zich niet aan de coronaregels houden. En het allerbelangrijkste: we mogen niet toestaan dat als de strijd tegen het virus eenmaal is gewonnen we hals-over-kop overgaan tot de orde van de dag en voortgaan op de doodlopende weg van de laatste dertig, veertig jaar. De toekomst-agenda van de Solidaire Stad houdt in dat we met elkaar, met iedereen, gaan werken aan een stad die daadwerkelijk zorgt voor haar inwoners en kiest voor een economische basis die werkelijk sociaal, groen en duurzaam is. Dus geen opzichtige ‘greenwashing’ meer, maar beleid dat van onderop vorm krijgt en uitgaat van het idee dat iedere inwoner van Amsterdam recht heeft op een menswaardig bestaan.