Recent articles
Issue #016 Published: 11-01-2018 // Written by: Zygmunt Vroid
Absolutely No Reason to Feel Fine
The period between Christmas and New Year is traditionally the moment to look back and reflect on the remarkable events of the past year. This time, one of the fun facts of 2017 was provided by The Guardian. According to the British newspaper, the world’s 500 richest people have increased their wealth by 1Trillion US$ over the past twelve months. In case you were wondering how many zeros are in this figure, here you go:  The incredible (and pretty incomprehensible) increase in the fortunes of the super-rich comes as billions of poor and middle class people across the world have seen their fortunes decline. The gap between the very rich and the rest of us, The Guardian reports, has widened in 2017 to the biggest in a century so that advisers to the super-rich are warning them of a “strike back” from the squeezed majority.  And isn’t it indeed quite surprising that the out-of-control inequality the world is seeing again since the 1990s hasn’t already lead to such a “strike back”? Why are we accepting these levels of income inequality that are not only socially brutal but also economically totally dysfunctional? Why do we allow our governments to turn back the social clock to pre-modern times? Still mulling over this question I opened the Dutch newspaper NRC. And wasn’t I surprised to find, on the very same day The Guardian dropped its 1Trillion US$ bombshell, an article on the economic situation in The Netherlands entitled “We are absolutely fine but don’t believe it yet”. According to the “top-economist” interviewed for the article, the country is doing better than ever. The only thing keeping the Dutch population from ecstatically dancing in the streets, the article argues, is that people don’t quite trust the amazing “economy recovery” yet. The reason for such collective holding back, our economist muses, is that the Dutch are sufferin  g from post-crisis shock syndrome which makes them unable to realise how fantastically they are doing.  What the economist somehow forgot to mention is the fact that decades of neoliberal policy making have disconnected economy and society to the effect that a booming economy no longer means social progress or anything close to being “absolutely fine” for the majority of the population. As any self-respecting economic historian will tell you, the positive relation between economic growth and social prosperity was one of the great achievements of the post-war welfare state. Neoliberal politics has successfully destroyed this relation over the course of last few decades. The idea that “we” as society are “absolutely fine” because the economy is recovering is thus a remnant from a historical period that simply doesn’t exist anymore. Applying it to our current situation is academically frivolous and journalistically shady. At the end of the day, this is the true meaning of neoliberalism: the only welfare that matters is the welfare of business (during the financial crisis we could literally observe the state turning into a welfare state for the banks).  The problem is that people and their economic troubles don’t disappear because the dominant political ideology doesn’t recognise them. And this is where good old propaganda comes in, or, as British filmmaker Adam Curtis calls it, “perception management.” Our NRC-economist gives us a great lesson in one of today’s most perfidious forms of perception management: psychologisation. What this means is the strategy to turn the real economic and social problems we are experiencing collectively on a daily basis into psycho-pathological symptoms for which only the individual itself is responsible. In the case of the NRC-article this entails the declaration that the economic distress of a growing part of the population is simply unreal: “We are absolutely fine but don’t believe it yet”. The factual troubles of the lower and middle classes are “scientifically” transformed into imaginary problems caused by the brain’s insufficiency to properly process the high-paced economic recovery. Luckily for us, there are economists who can tell us how we ought to feel (i.e., absolutely fine) which implies that those who don’t should probably go and see their GP or psychiatrist to get some Xanax or Prozac or find out whatever went wrong during their childhood.  So take your pills and feel fabulous already. Happy 2018!   
Issue #015 Published: 04-01-2018 // Written by: Jacqueline Schoemaker
Peeing in Amsterdam
I’ve always considered the phenomenon of the urinal in Amsterdam as an obvious sign that gender equality has not been achieved in this town. While the local government provides ample places to pee for men, hardly any public toilets are available for women. Strictly speaking, this gesture, which facilitates only half the population while the other half is explicitly, blatantly, excluded, cannot be called a public service. In fact, with all the current debates going on and decisions being taken by the national government and several major companies about gender neutrality, it is clear that the city of Amsterdam, which even fails to grasp the older concept of gender equality, is lagging behind. Whenever I come across one of those green ornamental iron ‘curls’ as they are called, I’m made acutely aware that I’m ignored and shut out on the basis of my gender, whether I actually need to pee at that moment or not. What is the municipality’s reasoning behind this misogynist half-service? We all know that peeing is a necessity, for both men and women. So why are women and girls constantly told on the street that they don’t need to pee, or, that, if they do, they can go do it somewhere else, that, in any case, their local government is not going to solve their problem while it does solve the problem for men? The subliminal message that women are given, in the public space of the city where they live, is that they simply, literally and quite physically, don’t count. Recently a young woman was tried and fined for peeing in public near the Leidseplein. In itself, this was not a remarkable fact since it is illegal for both men and women to pee in public. The discussion the woman successfully raised was about the lack of an alternative space for her to urinate. She had urgently needed to pee late at night, all the bars and restaurants had been closed and there had been simply no place for her to relieve herself. Interestingly, the (male) judge suggested that with a little imagination she could have made use of a urinal. In other words, she should have tried to fit the male standard that is obviously not equipped to facilitate her bodily needs and habits.(Squatting in a shady corner in public is a lot easier for a woman that trying to pee standing up in a urinal). Most interesting about the judge’s response to the woman’s dilemma of where to pee, was his argument that there are less public toilets for women than for men – ‘less’ being an obvious euphemism: 35 toilets for men as opposed to 3 for women in the centre – because men are much more often found guilty of urinating in public. So, men committing the offence of peeing in public are rewarded with a municipal service, while women committing the same offence pay the fine and subsequently hold their water. The man’s words were a precise reiteration of the phenomenon of the urinal itself. What they, the words of a judge, expressed to the young woman was: you don’t count.  With 35 urinals in the town centre and only 3 toilets, it really can no longer be the case that men urinate more often in public than women. I sincerely hope it isn’t. For me, I know the pleasure of squatting and peeing behind a wall, a disused building or in the bushes at the edge of a park, knowing that by doing so I don’t only relieve myself but also mark my territory like a dog: this is my city too you fuckers! I practise it regularly, and will keep doing so as long as I need to.   
Issue #015 Published: 20-12-2017 // Written by: Nicholas Burman
Telling Stories at Mezrab
Primarily a home to oral storytelling, Mezrab has become one of Amsterdam’s most diverse venues, both in terms audience and programming. Situated at Veemkade 576, on the bank of the IJ, the venue also hosts comedy nights, theatre performances, underground music and more. On a typical night Mezrab is a hive of buzzing curiosity. Founder Sahand Sahebdivani estimates that 50-60% of the audience on any given night are return visitors. You can really sense that when you’re there, the events feel like large family-and-friend occasions you happen to have found your way into. It’s just that this family congregates around performers who love to tell stories. This passion comes from Sahebdivani, who is Iranian born though has lived in Amsterdam since he was three. He explains: “In my family there is this huge love for literature. I even remember teachers at school jokingly apologising to me that their lessons were getting in the way of my reading.”  Once upon a time… The renaissance of storytelling in Amsterdam began over fourteen years ago, in his literature-loving home, where informal evenings with friends were arranged so that they could share poetry and stories, as well as Sahand’s mum’s cooking (this is a practice that has survived the years, her homely food is a fixture at Mezrab). Even with an absent marketing plan, the evenings became so popular that a transfer to a small cafe in the Jordaan was necessary, followed by a move to an art gallery. The ‘space’ finally settled into its current location at the start of 2015. Since then, it has grown from a one man organisation into a mixture of employees and volunteers, totalling thirty people.    Although known for promoting a very traditional form of artistry, Sahand is quick to point out that he’s not a luddite; he loves Netflix, he bonds with his brother over video games (he describes these as “contemporary forms of storytelling”). However, with most of these digital activities being undertaken in isolation, he thinks that the physical relationship between the audience and the performer, and between the audience members themselves, is what has made Mezrab so popular. “That’s something very valuable that people really miss.” Indeed, “connecting with the audience” is a vital element that storytellers must achieve in order to be reinvited to the platform. Mezrab also hosts music events, mainly international acts that would find it hard to get booked elsewhere in the city. It’s also helping encourage budding storytellers, offering them guidance through the storytelling school Sahand started with his close friend Raphael Rodan. The Rodan-Sahebdivani partnership has also resulted in theatre shows, including ‘My Father Held A Gun’, the Gold Award winner at 2017’s Amsterdam Fringe festival.   Multicultural Idealism All but one of the monthly storytelling nights are in English, and the tellers tend to be an international bunch. In one night I attended, India, Australia and the Netherlands were all represented. This is a central component to the collective vision around Mezrab. Sahand’s own story is transnational in nature. His father was member of the resistance in Iran, before arriving in Amsterdam as a refugee with his family in the 80s. The family’s worry that they would be “relegated to some obscure corner of society” in the Netherlands, as Sahand says it was, has thankfully proved to be unfounded. However, there are still relatively few spaces in Amsterdam dedicated of multicultural explorations. “Amsterdam has so many different nationalities, yet doesn’t manage to open spaces that really bring all the different nationalities together,” he says, “as someone who grew up in Amsterdam feeling very much connected to all these different groups, it was the most natural thing in the world to connect these people.” He also cites his family’s revolutionary politic as an inspiration. “My father feels this pride, because in a way all of that knowledge and the wishes of the generations before him, through me, found their way to Amsterdam. There is a lot of idealism in this place.” That idealism has lead to some conscious business decisions, such as serving only vegetarian food, and to remove the cigarette vending machine. Unfortunately, they haven’t yet found a popular replacement for Coca-Cola.  Promoting Radical Spaces      While Amsterdam in 2017 can evidently be a home to experimental and welcoming spaces such as Mezrab, Sahand laments the decline of the city’s underground scenes, both artistic and political, during the previous two decades, during which time there’s been a conscious political effort to ‘clean up’ the city (often, this has resulted in gentrification). He has childhood memories of heroin addicts loitering at the door to his home, nevertheless: “When we came here it felt like everything was possible. There was no money but everyone was doing something. There were so many cultural initiatives, it felt very vibrant and alive. I do feel that at the moment we’re more well off, but that we’ve funneled all of that well offness into the latest hip coffee bar... nothing against them, but I had a dream that life would give me more than just a good coffee bar.”  ‘Mezrab’ means ‘guitar pick’ in Persian, the tool used to help soundwaves ring out. From its intimate beginnings in an Amsterdam living room, Mezrab’s influence is certainly crescendoing. Storytellers that started on its floor-level stage have founded their own storytelling nights, such as at the Volkshotel. Even when on holiday, Sahand can’t escape its impact. “I was in Lithuania, and I was sitting having an ice cream and three young women, around twenty years old, came up to me and they said: ‘thank you for opening the Mezrab.’ On the other side of the fucking continent!”   Photo: Karl Giesriegl
Issue #015 Published: 01-12-2017 // Written by: Julie Dassaud & Tim Sprangers
Instruments make play
INSTRUMENTS MAKE PLAY is een in februari 2017 gestarte expeditie met zelfgecreëerde instrumenten als uitgangspunt. Lukas Simonis (Klangendum), Harco Rutgers (De Perifeer) en Julie Dassaud (Kulter) willen met dit bijzondere project de grote potentie van zelfgecreëerde instrumenten benadrukken en de bekendheid van de makers uitbreiden. Van 1 tot en met 10 december 2017 wordt in Rotterdam, Amsterdam en Deventer het eerste INSTRUMENTS MAKE PLAY Festival gehouden, met exposities, een beurs, een driedaagse workshop, ontmoetingen en uiteraard concerten, waaronder een feestelijke avond in De Ruimte (Amsterdam-Noord) op 3 december.  De Ruimte is de plek waar de samenwerking tussen de drie organisatoren is ontstaan. Na een memorabele, aan zelfbouwelektronica en muzikale bouwwerken toegewijde middag, ontstond het idee van een platform-in-combinatie-met-festival in drie steden. De organisatoren proberen zoveel mogelijk eigenwijze muzikanten te verzamelen, die zich niet laten leiden door het bestaande aanbod aan instrumenten, of die in alle vindingrijkheid zelf hun elektronica samenstellen omdat het bijvoorbeeld financieel aantrekkelijker is. Collecties te bewonderen in SoundLAB en STEIM De zelfbouwelektronica heeft een niet-spectaculair imago en niet altijd vallen de instrumenten en/of hun bespelers op. Een muzikaal bouwwerk wordt snel als kunst gerangschikt en met rust gelaten als kijkobject. Maar tegelijkertijd genereert deze scene een uitermate gevarieerd publiek van belangstellenden met een brede interesse in de unieke, geniale, bizarre, absurde, poëtische, speelse of ook hilarische objecten. Ook op het gebied van geluid en performance kunnen concerten intens intrigeren. Regelmatig betreden « Rare and Strange Instruments » (een referentie aan het gedachtegoed van Nicolas Bras/Musiques de Nulle Part en zijn 500.000+ volgers) culturele vrijplaatsen als Zaal 100, OCCII of Dokzaal. Vorig jaar bracht Samuel Vriezen « The Machine » van Remco Scha weer tot leven in de Vondelbunker. Denk aan een aangestuurde automaat van samenspelende gitaren. Van musique concrète tot Apollohuis bestaat er een rijke traditie aan zelfbouwmuziekinstrumenten, van ambachtelijke constructies van museale omvang, een gesamtkunstwerk van knutselfrutseltjes tot ensembles van DIY synthesizers. In Amsterdam worden twee verzamelingen van fraaie en speelse invented instruments onderhouden. Beide collecties zijn voor publiek toegankelijk tijdens het Festival: SoundLAB op 3 december van 14:00 tot 17:00 en STEIM op 7 december van 19:30 tot 23:00. Expo, Beurs, Feest Meer nog dan de instrumenten zelf, is INSTRUMENTS MAKE PLAY een festival waarin makers en bespelers van zelfgebouwde en uitgevonden instrumenten centraal staan. Het eerste weekend brengt het festival de makers en het publiek samen rond verschillende thema’s en events die de diversiteit van het aanbod en de visie laten zien: een tentoonstelling in Deventer, een beurs in Rotterdam, een ontmoeting met makers en een speelse avond in Amsterdam waarvoor alle deelnemers zijn uitgenodigd. Het tweede weekend bestaat uit drie performanceavonden waarin speciale gasten naast lokale artiesten optreden. De start is in Amsterdam op een vroege donderdagavond, 7 december, in STEIM en de performances worden vervolgd op 8 december in Deventer en 10 december in Rotterdam. Uit het buitenland zijn o.a. te gast.: Grauton (Karen Geyer), Nataliya Petkova en Stephanie Castonguay (StudioXX Montreal), Tapetronic (Alexis Malbert) en Eli Gras. Vanzelfsprekend verwelkomt het festival ook de instrumentenmakers (en hun instrumenten) die veelvuldig in Nederland optreden, zoals Yuri Landman, Pierre Bastien, Peter Zegveld, Toktek, Slumberland en Dianne Verdonk. Zij zullen uitgebreid te zien en te horen zijn, net als de site specific installaties van OHM (Geert Jan Hobijn, Radboud Mens en Gijs Gieskes). Het aantal aanwezige makers reikt tot boven de veertig en is nog steeds groeiende. Benieuwd naar de laatste update? Kijk dan ook vooral naar de laatste artiesten- en programma-updates op de website. Tickets (€10/€5/€0) & Passe-partouts (€25) Tickets (€50) Deelname aan de driedaagse workshop Electricity Matters « build & play your own synth » 29 nov-30 nov-1 dec door Nataliya Petkova, feministisch collectief StudioXX Montreal (inclusief al het materiaal): 1 december DEVENTER 17:00 expo met optredens in Kunstenlab/De Perifeer 2 december ROTTERDAM 14:00-20:00 beurs met showcases in Worm 3 december AMSTERDAM 14:00-17:00 ontmoeting met makers in SoundLAB, 18:00-22:00 feestelijke speelse avond in De Ruimte 7 december AMSTERDAM 19:30 performanceavond in STEIM 8 december DEVENTER 19:30 performanceavond in Kunstenlab/De Perifeer 10 december ROTTERDAM 19:30 performanceavond in Worm   ENGLISH Summary: INSTRUMENTS MAKE PLAY is a platform for musical instruments inventors and players of unconventional instruments who typically embody a do-it-yourself and play-it-together attitude. This community encompasses a very diverse crowd, delivering unique ingenious bizarre absurd poetic playful hilarious musical objects as well as sound-wise and stage-wise intriguing performances. Not to mention the rich DIY noise/circuit-bending and build-your-own-modular-synth adepts. And, moreover, a peaceful movement of activists creating collaborative performances with electronic trash and obsolete technology waste as a statement. The INSTRUMENTS MAKE PLAY Festival takes place from 1 till 10 December 2017 in Rotterdam (Worm), Amsterdam (De Ruimte, STEIM, SoundLAB) and Deventer (Exhibition & Performances in De Perifeer, Kunstenlab). It gathers more than 40 builders, inventors and performers, among which Karen Geyer, Yuri Landman, Stephanie Castonguay, Peter Zegveld, Nataliya Petkova, Pierre Bastien, Jasna Velickovic, Mario van Horrik, Dianne Verdonk, Toktek, Tapetronic, Eli Gras, Jochem van Tol, Jonathan Reus, Anna Mikhailova, Karel van der Eijk, Jan Schellink, KMEX, Paul Tas, Joker Nies, Rob Hordijk, Optical machines. Tickets (€10/€5/€0) & Passe-partouts (€25) Tickets (€50) & Registration for the 3 day workshop Electricity Matters, 29 nov-30nov-1 dec « build & play your own synth » by Nataliya Petkova from the feminist collective StudioXX Montreal (including all material and performance): Photo: Stephanie Castonguay
Issue #015 Published: 27-11-2017 // Written by: Hessel Dokkum
Hoe komt er weer beweging binnen broedplaatsen
Laatst werd op de NDSM een symposium gehouden onder de noemer Making Space. De kern van de discussie spitste zich toe op de vraag hoe ervoor gezorgd kon worden dat broedplaatsen geen ingeslapen plekken zouden zijn na verloop van tijd. De toehoorders mochten meegenieten van de schrik van de sprekers over het feit dat econoom Richard Florida tegenwoordig zelf zijn filosofie dat steden zich moesten gaan richten op de creatieve klasse als economische waarborg, die door Amsterdam 15 jaar geleden werd omarmd, als onzin bestempelde. Het symposium eindigde met de constatering dat er achteraf gezien geen creatieve klasse bestaan heeft, en dat er veel ingeslapen broedplaatsen zijn, terwijl de vraag hoe dit laatste voorkomen kon worden, geen antwoord kreeg.  Men is blijkbaar vergeten dat er al een broedplaatsbeleid was voordat Florida met zijn term ‘creatieve klasse’ ervoor zorgde dat in 2005 het broedplaatsbeleid werd omgevormd van een sociaal experiment naar een kunstenaarsbeleid. Niet voor niets is sindsdien de wethouder van cultuur verantwoordelijk voor het broedplaatsbeleid in plaats van de wethouder ruimtelijke ordening. Ik denk dat er wel een antwoord te geven is op de vraag hoe broedplaatsen levendig gehouden kunnen worden, waardoor ze een meerwaarde voor de stad behouden op het gebied van experiment, sociale en politieke betrokkenheid, en hoe ze reageren op veranderingen. De oplossing is te vinden bij het ontstaan van het broedplaatsbeleid. Het oorspronkelijke stedelijk sociale experiment door middel van het broedplaatsbeleid is ontstaan in 1999 op aangeven van de kraakbeweging. Zij heeft als het paard van Troje haar positieve waarden meegegeven aan de stad middels het broedplaatsbeleid. In Amsterdam werden er rond 1980 veel bedrijfspanden gekraakt. Omdat deze panden geen keukens of sanitair hadden, werden er bij de kraak snel een keuken en een douche gebouwd. De krakers gingen daardoor noodgedwongen in woongroepen leven. Als woongroep zorgden ze ervoor dat het pand bewoonbaar gemaakt werd. Bij lekkages moesten ze zelf letterlijk het dak op. Er waren plenaire vergaderingen waarin iedere gebruiker een stem had. Zelforganisatie en zelfbeheer werden door het kraken van deze panden noodgedwongen geboren.  In Amsterdam zijn ongeveer 200 gelegaliseerde grotere panden. Van deze 200 panden zijn er 175 gelegaliseerd via aankoop door woningbouwcoöperaties. De krakers moesten dan hun pand uit en konden na de verbouwing weer terugkomen als huurders van de woningen. Als er iets stuk was, moest de woningbouwcoöperatie gebeld worden. Al met al was het resultaat dat de huurders over het algemeen apathisch werden omdat hen alle verantwoordelijkheid over de mogelijke invulling van hun omgeving afgenomen was. In 1988 werd de afbraak van de collectiviteit door het afstoten van de eigen verantwoordelijkheid doorzien door een aantal mensen. Door de gemeente werd toen in samenspraak met een aantal krakers de Casco+ regeling opgesteld. Deze regeling zorgde ervoor dat een woningbouwcoöperatie verantwoordelijk werd voor het casco, maar dat de huurders zelf verantwoordelijk werden voor alle inbouw. Als er gedeelde plichten zijn, hoort daar ook bij dat de groep zelf beslist wie hun collectief kan versterken. Voorbeelden zijn Tetterode en de WG-paviljoens, waar behalve gewoond ook gewerkt wordt door de groep. Daarnaast zijn ongeveer 20 panden behouden door middel van eigen aankoop. Voorbeelden zijn Vrankrijk, de Binnenpret, en Zaal 100. In deze panden bepalen de gebruikers hun eigen leefomgeving en dus ook wie er gaan wonen of werken. Deze panden draaien nog steeds op het Do-It -Yourself-principe. Het zijn panden die mee veranderen met de tijd, waar grasdaken en zonnepanelen verschijnen.  Het is duidelijk dat het hebben van gezamenlijke verantwoordelijkheid essentieel is voor het voortduren van zelfbeheer. Collectiviteit is een must. Collectiviteit en zelfbeheer creëren mensen die gaan experimenteren met hun omgeving. Het aannamebeleid bepaalt of een pand zich staande kan houden of niet. Bij een slecht aannamebeleid zakt een pand helemaal weg, de collectiviteit verdwijnt, waardoor de gebruikers zich gaan gedragen als huurders. Om dit laatste te voorkomen zouden binnen deze panden de gebruikers zich elk jaar individueel moeten verantwoorden waarom ze nog steeds deel uitmaken van het collectief en wat hun aandeel daarin is geweest dat jaar. Dit ter voorkoming van de veryuppirisering binnen deze panden. Binnen een collectief wordt men gedwongen om met anderen dingen af te spreken als men wil dat een pand leefbaar blijft. Door collectiviteit kunnen er meer dingen gestalte krijgen dan door individualiteit. De kracht van het collectief is zoveel groter, in collectieve panden kunnen dan ook dingen als debatten, festivals, restaurants, bars, buurtactiviteiten, etc. vorm krijgen. Het leven binnen een collectief pand is één grote ontmoeting. Gedeelde verantwoordelijkheid en gedeelde afhankelijkheid zorgen ervoor dat mensen elkaar tegenkomen en verbintenissen aangaan, waardoor er ook synergie op andere vlakken vaak plaatsvindt.  Verantwoordelijk zijn voor de eigen leefomgeving is natuurlijk een mooi gedachtengoed. Het is echter gebleken dat niet eenieder geschikt is om die verantwoordelijkheid te dragen. Er zijn mensen die niet coöperatief zijn en hun eigen privébelangen voorop stellen. Collectiviteit is bijvoorbeeld voor veel kunstenaars erg moeilijk; ze zijn vaak gericht op het eigen ik en het eigen creëren.  Het broedplaatsbeleid is in 1999 ontstaan naar aanleiding van een gemeenschappelijk raadsadres van verschillende kraakpanden onder het motto “De Stad bloed dood”. Veel kunstinitiatieven sloten zich aan bij dit raadsadres. Krakers zetten zich in de beginfase in om tot een goed broedplaatsbeleid te komen. Ze dachten mee met het Plan van Aanpak Broedplaatsen, waarin collectiviteit, diversiteit, ruimte voor experiment en zelfverantwoording als randvoorwaarden werden opgenomen voor het subsidiëren van nieuwe broedplaatsen. Ook binnen de eerste versie van het CAWA-reglement stonden deze randvoorwaarden hoog in het vaandel. De kraakbeweging gebruikte het broedplaatsbeleid om collectieve panden als OT301, Plantagedoklaan, en Wilhelmina te behouden, en plekken als Xpositron en ook de NDSM te creëren. Het Do-It-Yourself-principe heeft ook geresulteerd in het stadsontwikkelingsmodel ‘De Stad als Casco’. Dit model gaat ervan uit dat mensen de verantwoordelijkheid ten aanzien van de hen omringende omgeving zelf op zich nemen en dat zij zich binnen deze omgeving ontplooien. Het doel is een levendige stad te creëren, waarbij gebouwen en ruimtes casco opgeleverd worden en waarbij een volgende gebruiker er weer zijn/haar eigen invulling aan kan geven. Op de NDSM is dit model leidend bij de bouw van de broedplaatsruimtes. Op de Plantagedoklaan is binnen het erfpachtcontract gesteld dat van de 3000m2 vloeroppervlak er 1200m2 in gebruik moet zijn van kunstenaars, zonder dat daarbij is vastgelegd waar in het pand deze 1200m2 zich zou moeten bevinden. Werkruimtes kunnen daardoor bijvoorbeeld ateliers worden, ateliers kunnen lesruimtes of een kantoor worden, niets staat vast voor het gebruik in de toekomst. Tussen 2006 en 2007 is het broedplaatsbeleid door de gemeente van een sociaalbeleid naar een kunstbeleid omgeturnd waardoor commercialiteit, economische haalbaarheid en starheid de boventoon gingen voeren boven de mogelijkheden die veranderingen met zich meebrengen. Het experiment en de verbinding met de maatschappij zijn sindsdien niet meer belangrijk in broedplaatsen. Er wordt niet meer gezocht naar de zelfverantwoordelijkheid van de gebruiker of huurder. Als er teruggegrepen werd naar de randvoorwaarden van het oorspronkelijke Plan van Aanpak van het broedplaatsbeleid, en als elke gebruiker van een broedplaats jaarlijks aan het collectief zou verantwoorden waarom hij of zij onderdeel wil zijn van dat collectief, dan zouden broedplaatsen weer bruisende plekken worden. De foto’s zijn genomen tijdens NDSM Open - 10 years Art City en het symposium MAKING SPACE, over het betekenis en belang van culturele vrijplaatsen in Amsterdam. Fotografie: Vicky de Visser